Dolle dinsdag Nederland in de ban van geruchten - vereniging 1e poolse pantser divisie nederland

Ga naar de inhoud

Hoofdmenu:

Dolle dinsdag Nederland in de ban van geruchten


Op dinsdag 5 september 1944 raakt Nederland in een voorbarige bevrijdingsroes. Nadat premier Gerbrandy via Radio Oranje, naar later blijkt ten onrechte, melding heeft gemaakt van het feit dat de geallieerde troepen de Nederlandse grens hebben overschreden barst in het hele land het feestgeruis los. In de loop van de dag wordt echter duidelijk dat van een Duitse capitulatie nog geen sprake is. De Nederlanders moeten nog de Hongerwinter doorstaan voor de bevrijding op 5 mei 1945 een feit is.

           

  • Wat was de aanleiding voor Dolle Dinsdag?
  • Hoe kwam het verhaal van de bevrijding van Breda in de wereld?
  • Welke geruchten deden de ronde?
  • Wat was het gevolg van de geruchten?
  • Wanneer werd duidelijk dat de geruchten niet klopten?
  • Wat waren de gevolgen van Dolle Dinsdag?

Wat was de aanleiding van Dolle Dinsdag?
Na de landing in Normandië op 6 juni 1944 beginnen de geallieerde troepen aan hun opmars naar het noorden. In de eerste dagen van september winnen de geallieerden in hoog tempo terrein. Brussel en Antwerpen worden bevrijd en op zondag 3 september meldt Radio Oranje:'' Gij weet dat de bevrijding voor de deur staat.'' Een dag later heet het:'' De bevrijding van België  is een belofte van de spoedige bevrijding van Nederland.

Later op de avond spreekt minister Gerbrandy via Radio Oranje de Nederlandse bevolking toe. '' Nu de geallieerde legers in hun onweerstaanbare opmars de Nederlandse grens overschreden hebben, wil ik u, uit naam van ons allen, hartelijk welkom toeroepen op onze vaderlandse bodem.'' In de door  de Radio Oranje-chef van den Broek opgestelde tekst staat dat de geallieerde troepen de Nederlandse grens naderen. Gerbrandy verandert dit eigenhandig en stelt dat de troepen de grens reeds hebben overschreden. Deze informatie is volgens de premier betrouwbaar en afkomstig van  ''onze eigen mensen''

BBC Home Service neemt het bericht over en maakt er ook melding van dat de geallieerden de Nederlandse grens zijn overgetrokken:'' This is BBC Home Service. Another good news, the allies have just crossed the Dutch frotier.''

Op dinsdag 5 september meldt Radio Oranje: ''Volgens officiële berichten hebben Britse troepen Breda bereikt. Volgens niet officiële berichten zijn ze inderdaad reeds veel verder in Nederland doorgedrongen.'' Daarna zwijgt Radio Oranje echter over de bevrijding en volgt er geen nieuws meer over de activiteiten van de geallieerden. Ook op woensdagavond brengt Radio Oranje geen nieuws over de troepen bewegingen van de geallieerden.

Hoe kwam het verhaal over de bevrijding van Breda in de wereld?
Volgens een theorie werd het verhaal dat Breda was bevrijd ingegeven door het feit dat op maandag 4 september enkele Britse patrouilles de Nederlandse grens hadden overschreden. Dit zou door een geheim agent uit Breda gezien zijn, waarna hij de informatie doorspeelde aan de Britten en de Nederlanders. Een andere theorie schrijft het ontstaan van het gerucht toe aan en verkeerd begrepen boodschap van een Britse verkenner. Journalist Rinie Maas stuitte bij onderzoek op het verhaal dat op 5 september een Britse verkenner bij Brasschaat, vlakbij Antwerpen stopte en naar de gevel keek waarop Café Breda stond. Toen men hem vroeg waar hij was, zou hij geantwoord hebben: '' I am here at Café Breda, I am at Café Breda on the Bredabaan.'' Door het twee maal te noemen van de naam Breda zou ten onrechte het idee zijn ontstaan dat de verkenner bij Breda was.

Welke geruchten deden de ronde?
Op Dolle Dinsdag doen de wildste geruchten de ronde. De een weet te melden dat er honderdduizend parachutisten bij Zwolle  geland zijn, een ander dat in Rotterdam de havens door 30.000 verzetstrijders bezet zijn, tot grote verbijstering van de Duitsers. In Rotterdam en Zwolle wordt het programma van de draadomroep onderbroken door een onbekende stem  die meldt dat de bevrijding nadert. Sommige mensen laten zich zelfs zo meeslepen dat ze beweren de bevrijders met eigen ogen te hebben gezien. Verificatie van de geruchten is door de slechte  telefoonverbindingen niet mogelijk. Mensen die nog over een telefoon beschikken, kunnen buiten hun eigen district geen verbinding krijgen. Amsterdam, Den Haag en Rotterdam zijn op 5 september vanuit het noorden en oosten van het land onbereikbaar.

Wat was het gevolg van de geruchten?
Nederland raakt massaal in een bevrijdingsroes. Overal gaan de vlaggen uit en voeren de mensen op straat vreugde dansen uit. Verborgen radio's worden tevoorschijn gehaald. Sommige illegale kranten brengen een bevrijdingsnummer uit. Volwassenen en kinderen gaan met oranje mutsen, strikken en sjerpen de straat op om de aanstaande bevrijding te vieren. In sommige plaatsen staan de mensen al met bloemen langs de straten om de bevrijders  feestelijk binnen te halen. Bedrijven lopen leeg omdat het personeel de triomfantelijke intocht van de bevrijders niet willen missen.

Ook in Suriname en de Nederlandse Antillen worden de berichten over de ' bevrijding' van Nederland juichend onthaald: kerkklokken worden geluid en vlaggen uitgestoken.
Naast de vreugde is er ook de roep om wraak. Er wordt jacht gemaakt op' landverraders' en 'Moffenmeiden'. Onder Duitsers en NSB'ers breekt paniek uit. Administraties worden in alle haast vernietigd. Duitse troepen die op de vlucht slaan, worden honend gade geslagen door Nederlanders, die hen kreten naroepen als:'De groeten aan Hitler' en 'Goede reis'.

Ook komt het her en der in het land tot botsingen tussen Nederlanders en Duitse troepen. In enkele steden vinden schermutselingen of schietpartijen plaats, in enkele gevallen met dodelijke afloop.

NSB leider, Anton Mussert besluit dat de NSB'ers uit het westen en het centrum van het land naar het oosten moeten evacueren. Van de naar schatting 100.000 NSB'ers slaan er ongeveer 60.000 op de vlucht. Op 5 september en woensdag 6 september rijden er zo'n veertig speciale evacuatietreinen.

Wanneer werd duidelijk dat de geruchten niet klopten?
Dat de geruchten over de bevrijding niet kloppen, wordt in de loop van de middag en de vroege avond van 5 september duidelijk. De Duitse autoriteiten geven in reactie op de opwinding instructies aan de Wehrmacht, Feldgendarmerie en Ordnungspolezei om er onmiddellijk patrouilles op uit te sturen. Zij moeten niet meteen gericht schieten maar eerst enkele schoten in de lucht afvuren om de mensen tot bedaren te brengen. Ook de Nederlandse politie maant de bevolking om de feesten te staken. Aan het eind van de middag melden de avondkranten dat samenscholingen van meer dan vijf mensen onmiddellijk onder vuur worden genomen.

Wat waren de gevolgen van Dolle Dinsdag?
Na Dolle Dinsdag stort de organisatie van de NSB grotendeels ineen. Veel NSB'ers zijn naar Duitsland gevlucht. Onder NSB'ers die in Nederland zijn gebleven heerst ruzie en verdeeldheid. De verzetsgroepen kunnen daarentegen rekenen op nieuwe aanwas. Mensen die na Dolle Dinsdag nog toetreden tot het verzet worden spottend septembervliegen genoemd. Door de snelle opmars van de geallieerden en de paniek die op Dolle Dinsdag toeslaat bij de Duitsers, besluiten de bezetters strafkamp Vught te ontruimen. Op 5 en 6 september 1944 vertrekken de laatste transporten met politieke gevangenen uit Vught naar Duitsland.

Bronnen:
Het Koninkrijk de Nederlanden in de tweede Wereldoorlog,10a, het laatste jaar- eerste helft.
Andere tijden- aflevering Dolle Dinsdag (uitzending /8/2004- www.anderetijden.nl)


 
Zoeken
Copyright 2016. All rights reserved.
Terug naar de inhoud | Terug naar het hoofdmenu