Jaargang 2009 - vereniging 1e poolse pantser divisie nederland

Ga naar de inhoud

Hoofdmenu:

Jaargang 2009


Presentatie memoires Maczek  

BREDA - Tijdens een bijzondere, ontroerende bijeenkomst in de aula van de KMA werd de Nederlandse vertaling van de oorlogsmemoires van deze voor Breda zo belangrijke man gepresenteerd. Mevrouw Josseleine Teulings-Sosinski vond in de nalatenschap van haar vader een Nederlandse vertaling van deze memoires, die eerder in het Pools en het Frans waren verschenen. Zijn zoon Andrzej onthulde het boek dat in een zeer korte tijd is bewerkt en uitgegeven.

‘Vean paardenwagen tot tank’ (“Od podwody do czołga”) - de Nederlandse editie van oorlogsmemoires van de Poolse generaal Stanislaw Maczek is verschenen. Deze autobiografie verscheen in 1961 in het Pools en later in het Frans, maar nooit in het Nederlands.

Generaal Maczek
speelde een centrale rol tijdens de slag om Breda in oktober 1944, dat als een van zijn grootste successen wordt gezien. Hij was een held voor de bevolking en een zeer gewaardeerd collega. In 1947 wilde de generaal niet terugkeren naar zijn, inmiddels communistisch geworden, vaderland en vestigde zich in Schotland om daar zijn memoires te schrijven.

Memoires
Maczek schreef zijn oorlogsherinneringen in 1960 op in een boek. De Poolse oorlogsveteraan Sosinski die na de oorlog in Breda bleef, liet het werk van zijn vriend daarom begin jaren zestig vertalen, maar van publicatie kwam het nooit.

De Nederlandse versie van het manuscript, ‘Oorlogsmemoires van generaal Maczek’, werd aangetroffen in de nalatenschap van Zdzislaw Jan Sosiński (overleden in 2007), destijds officier in de Eerste Poolse Pantserdivisie. Zijn dochter, Josseleine Teulings-Sosiński, stelde het manuscript spontaan ter beschikking.

De oorlogsmemoires van generaal Maczek zijn nu ook in het Nederlands verkrijgbaar.

   

BREDA - "Gelukkig is het typoscript letterlijk uit de kast gekomen en dankzij het initiatief en de noeste arbeid van de bewerkers is het nu beschikbaar voor iedereen die er belang in stelt."

Dat zei Josseleine Teulings-Sosinski gistermiddag tijdens de stijlvolle bijeenkomst waarmee in de aula van de KMA Van paardenwagen tot tank - de eerste Nederlandse editie van wijlen generaal Maczeks oorlogsmemoires - werd gepresenteerd.Teulings is de (enige) dochter van de recentelijk overleden Zdislaw Jan Sosinski, de oud-Saval-directeur die - als voormalig officier van Maczeks 1e Poolse Pantserdivisie - de nu vijftig jaar oude memoires blijkbaar ooit van het Pools in het Nederlands had laten vertalen. Bij de boedelliquidatie stuitte Teulings op het voor haar volslagen onbekende werkstuk. Ze speelde het in handen van oorlogspublicisten Jos van Alphen en Tom Peeters, die het bewerkten en er nog maar twee maanden geleden mee aanklopten bij de Bredase uitgever John van Ierland.

Die besloot meteen tot uitgave. Met als gevolg dat de nu 77-jarige Andrzej Maczek zijn vaders vertaalde boek - vijftien jaar en drie dagen na diens overlijden op 102-jarige leeftijd - gisteren letterlijk kon onthullen. 'This is the Big Moment", sprak de in Sheffield woonachtige Maczek jr. met ernstige blik, voordat hij het boek trots met beide armen langdurig boven zijn hoofd uitstrekte, om het de 350 aanwezigen te tonen. Die antwoordden met een minutenlang applaus. Hoewel 'een grote eer' gistermiddag de meest gebezigde woorden waren, was deze ovatie een onmiskenbaar huldeblijk aan de even briljante als menselijke militair, die het door hem bevrijde Breda altijd een warm hart is blijven toedragen. In dit verband viel op dat de andere acht, door Maczek bevrijde (Zeeuws-)Vlaamse gemeenten de uitnodiging niet hadden gehonoreerd. Wel was de Poolse ambassade vertegenwoordigd. Na afloop zat Andrzej Maczek anderhalf uur lang te signeren. De rij wachtenden leek maar niet te slinken

'The Big Moment' (Het grote ogenblik): Andrzej Maczek, zoon van wijlen generaal Stanislaw Maczek, toont het eerste exemplaar van de Nederlandse editie van zijn vaders oorlogsmemoires, Van paardenwagen tot tank.
 

Bisdom Breda richt Poolse parochie op

Hilversum (Van onze redactie) 17 december 2009 - Bisschop Hans van den Hende heeft met ingang van 1 november 2009 een Poolse parochie opgericht voor het bisdom van Breda. Dat maakte het bisdom gisteren bekend. De parochie is vernoemd naar de heilige Maximiliaan Kolbe.

Personele parochie
De Poolse parochie is een zogeheten ‘personele parochie’, d.w.z. een niet-territoriale parochie, die bepaald wordt door de ritus, de taal of de nationaliteit van gelovigen. Tot de parochie behoren katholieken die de Poolse taal spreken en hun verwanten die zich gevestigd hebben in het bisdom van Breda. Met medeweten van bisschop Antoon Hurkmans van Den Bosch zal er ook zorg zijn voor Poolse katholieken in en rond Tilburg.

Sławomir Klim
Pastoor van de parochie is pater Sławomir Klim (1967). Pater Klim is pater van Societas Christi pro emigrantibus, een congregatie voor de zielzorg onder Poolse migranten. Pater Klim werd in 1993 tot priester gewijd en werkte van 1993 tot 1995 in Polen. Daarna werkte hij in Spanje (1995-1997) en in Duitsland (1997-2009). Pater Klim zal gaan wonen in een deel van de pastorie in Rijsbergen. Vandaar zal hij actief zijn in West-Brabant en Zeeland.

Kerken en kapellen
De Poolse parochie kan voor het vieren van de eredienst gebruik maken van bepaalde kerken en kapellen die daarvoor door de bisschop van Breda worden aangewezen. De parochie wordt bestuurd door een parochiebestuur, waarvan pater Klim van rechtswege voorzitter is. Voor het parochiebestuur zijn kundige mensen aangezocht met een Poolse achtergrond. De Poolse parochie start met steun van het bisdom van Breda. Het is het streven dat de parochie over drie jaar financieel zelfstandig is.

Maximiliaan Kolbe
De Poolse priester en martelaar Maximiliaan Maria Kolbe (1894 - 1941) was een minderbroeder conventueel, die vanwege journalistieke verzetsactiviteiten gevangen werd gezet in het concentratiekamp Auschwitz. Na een vermeende ontsnappingspoging van een gevangene uit de barak van Kolbe werden tien mannen veroordeeld tot de hongerdood in een bunker. Kolbe bood zich aan als plaatsvervanger voor een vader van twee kinderen. Het tiental werd op 31 juli 1941 ingesloten. Toen 14 augustus nog steeds vier mannen, onder wie Kolbe, in leven waren kregen zij een dodelijke injectie.


                                                                                                               Maximiliaan Kolbe

Maximiliaan Maria Kolbe OFMConv.
De Poolse gemeenschap viert op de eerste en derde zondag van de maand eucharistie in de kapucijnenkerk.  Aldus is het gebruik al jaren.
Volgens het Bisdombericht gaat de bisschop in zijn bisdom thans officieel  kerken en kapellen aanwijzen waar Poolse diensten kunnen worden gehouden.

Of de kapucijnenkerk daarvan nog onderdeel zal uitmaken, is ons niet bekend. Wij kennen het bericht tot op heden enkel via de website van het bisdom Breda (http://www.bisdombreda.nl/) en via de website van katholiek Nederland (http://www.katholieknederland.nl/). Ons en ons hoofdbestuur is niet meer bekend.

Het gerucht gaat dat vermoedelijk de kerk van Rijsbergen de hoofdkerk van de Poolse gemeenschap wordt, maar nogmaals het is slechts een gerucht. Mogelijk weet de Poolse pastor (pater Klim) inmiddels meer.

Pools officierssabel Rodziewicz-Geslacht.

Op 25 oktober 2009 ontving burgemeester Peter van der Velden voor de gemeente Breda tijdens het bevrijding concert in het Chassé Theater een bijzondere sabel van de Vereniging (Stichting): Het Roziewicz-geslacht, als dank voor de inzet van de Bredase gemeentebesturen door de jaren heen om de herinnering aan de Poolse inzet voor ons land levend te houden. Dit bijzonder sabel, met de inscriptie ‘Eer en Vaderland’, gaf burgemeester P.v.d.Velden tijdens de presentatie van de Nederlandse vertaling van de memoires van generaal Stanislaw Maczek, in bruikleen aan Frans Ruczyňski, voorzitter van het Maczek museum zodat dit sabel in het museum getoond kan worden.






Concert ‘65 jaar vrijheid’

Zondag 25 oktober 16.00 uur Chassé Theater
TNT Postharmonie Breda o.l.v. Pieter Zwaans Gelegenheidskoor. Ter ere van de 65-jarige bevrijding van Breda, werd er op 25 oktober een concert georganiseerd in het Chassé Theater. Dit concert werd verzorgd door de TNT Postharmonie Breda onder leiding van Pieter Zwaans en een projectkoor onder leiding van Niels Loose. Het thema van het concert was ‘65 jaar vrijheid’, van de muziek van Vera Lynn, die de troepen moed inzong, tot muziek die in het teken staat van de tweede wereldoorlog en de bevrijding. In het stuk Istvan wordt de vrijheidsstrijd beschreven van de eerste Hongaarse koning. ‘When you Believe’ uit de film The Prince of Egypt gaat over de uittocht uit Egypte naar het beloofde land. Met het spectaculaire stuk ‘To the Stars’ wordt gekeken naar de vrijheid in de toekomst.

Vanaf 15.00 uur trad in de foyer van het theater het Bredase Dansorkest LaBanda op





Op zondag 25 oktober 2009 voorafgaande aan de herdenking vond er een eucharistieviering plaats in de Paters Kapucijnen Kerk gelegen aan schorsmolenstraat  te Breda.


 

De organisatie was in handen van: Stichting Jaarlijkse Herdenking Bevrijding Breda.


Grote eer voor Poolse veteraan uit Breda.
Ere Eerste luitenant in het Poolse Leger.

Veteraan Alfons Raichert (vrijwilliger van het Maczek museum) werd zaterdag 9 februari 2013 88 jaar. Speciaal voor deze gelegenheid kwamen de Poolse defensie attaché, kolonel Waryszewski en de nieuwe Poolse consul van de Poolse ambassade mevrouw Urszula Filipkowska over uit Den Haag om “onze” Alfons te bevorderen tot 1e Luitenant. Hij was al eerder 2e luitenant. Alfons was aan het einde van de Tweede Wereldoorlog korporaal maar nadien zijn hij en diverse andere veteranen doorbevorderd als eerbewijs.



(foto: Alfons Raichert viert zijn Gouden Medaille met ambassadeur Janusz Stanczyk én een glas champagne.)
(foto Henriëtte Gues)

Alfons is geboren in het zuidwesten van Polen in 1925. Hij werd eerst in Duitsland en, na ontsnapping terug naar Polen, op 17 jarige leeftijd door de Duitsers gedwongen om te gaan werken aan de Atlantic Wall in Normandië. Na de landingen bij de invasie in juni 1944 liep Alfons dan ook gelijk over naar de Geallieerde Legers.
Hij kwam terecht in de 1e Poolse Pantserdivisie onder leiding van Generaal Maczek. Hij behoorde daardoor tot de militairen die Breda bevrijdden op 29 oktober 1944. Al op de eerste dag ontmoette hij zijn toekomstige vrouw Annie.

De oorlog ging echter door. Tijdens de bezetting van Brabant tot aan het Hollands Diep en de Bergse Maas en de gedwongen stilstand van het front bezetten de Duitsers eind 1944 begin 1945 een deel van de Overdiepse Polder bij Sprang-Capelle en het “Capelse veer” naar Dussen. Alfons werd als infanterist voor een van de tegenaanvallen daar naar toe gestuurd maar trapte daarbij op een landmijn. Hij werd zwaar gewond naar een hospitaal in Engeland overgebracht. Na 2 jaar keerde hij terug naar Breda, waar zijn geliefde nog steeds op hem wachtte. Ze zijn dan ook getrouwd en kregen 3 kinderen (2 dochters en 1 zoon).

Alfons ging tot aan zijn pensionering werken in de metaal. In 1989 ging hij op vakantie naar Polen. Toen hij terug kwam was intussen de Berlijnse Muur gevallen en begon er langzaam een vrij Polen te ontstaan, iets waar hij jaren voor had gevochten! Hij kon echter zijn 1e Poolse Pantserdivisie niet vergeten en werd samen met zijn collega veteraan Jan Krzemiński snel de rechterhand van de voorzitter Frans Ruczynski. Na jarenlange inzet voor het Generaal Maczek Museum viel Alfons in december 2008 thuis ongelukkig van de trap en belandde met een hersentrauma in het ziekenhuis. Nu is hij in een verzorgingstehuis. Voor deze speciale dubbele feestelijke gelegenheid haalde zijn familie hem even naar huis.

'Ouder worden vind ik best moeilijk'

Na de bevrijding van Breda in de Tweede Wereldoorlog, logeerde een Poolse militair in huize Peeters.De familie en zoon Thom raakten met hem bevriend. Vanaf dat moment was Thom Peeters (78) gegrepen door dit stukje geschiedenis. Hij schrijft boeken over de bevrijding en helpt in het Maczekmuseum. Voor zijn werk ontving hij een koninklijke onderscheiding. Hij is getrouwd met Delsie. Ze hebben drie kinderen: Delsie, Thom en Jessica.

Thom Peeters: 'De bevrijding van Breda en alles wat daarmee te maken heeft, is een stuk geschiedenis dat ik door wil blijven geven.

Vanwaar die fascinatie voor de Polen?
,,Ik voel me sinds de bevrijding verbonden met de Polen. Ik ben diverse keren naar Polen geweest en er zijn mooie vriendschappen ontstaan. De bevrijding van Breda en alles wat daarmee te maken heeft, is een stuk geschiedenis dat ik door wil blijven geven."
U had al een onderscheiding?
,,Ja een Poolse, die heb ik gekregen omdat ik een aantal boeken over de Polen heb geschreven. Dat was een hele eer voor me."
En nu ook een koninklijke onderscheiding?
,,Ja, op de dag dat mijn vrouw en ik 51 jaar getrouwd waren. Dat was speciaal. Maar het mooiste vond ik dat een aantal zonen van Poolse oud-strijders me kwam feliciteren. Dat was heel belangrijk voor me."
Waarom?
,,Als je boeken schrijft zijn er altijd mensen die vinden dat er dingen missen of dat je bijvoorbeeld niet de juiste foto's hebt gebruikt. Dat is wel eens lastig. De aanwezigheid van die Poolse mannen zie ik als een teken van respect voor mijn werk."
Hoe staat u in het leven?
,,Ik ben een secundair type en reageer bijna nooit direct. Ik ben ook een rustig iemand. Als ik kwaad word, is er echt iets aan de hand."
Bent u ijdel?
,,Nee, volgens mij vrouw ben ik zelfs een slordevos. Zij legt mijn kleren klaar, anders vertrouwt ze het niet. Maar ik ben wel trots op mijn boeken. Ze liggen ook in het museum en dan wijs ik er mensen wel op tijdens de rondleiding."
Wat maakt u verdrietig?
,,Ik ben niet zo snel verdrietig, maar ik zou het kunnen worden als het slecht met mijn kleinkinderen zou gaan. We hebben er zeven en die zijn heel belangrijk voor ons. Ze vinden me wel modern, want ik werk op de computer."
Is er iets dat u aan uzelf wilt veranderen?
(Lacht) ,,Ik zou een stuk jonger willen zijn. Ik wil actief in het leven blijven staan. Ouder worden vind ik best moeilijk."
Waarom?
,,Omdat ik veel mensen wil blijven ontmoeten. Alleen zijn kan ik niet."
Waarin onderscheidt u zich van anderen?
,,Door het gemak waarmee ik schrijf over moeilijke en bewogen tijden. En ik weet ook humor in mijn teksten te verwerken. Niet dat ik dat zelf vind, maar dat hoor ik van anderen."
Wat wilt u nog verwezenlijken?
,,Ik wil blijven schrijven, dat houdt me fris. Ik ben nu bezig met een studie over de lotgevallen van de 400.000 Poolse soldaten aan het Oostelijk front. Opgeteld bij de drie boeken die ik al schreef een mooi geheel."
(foto René Schotanus/het fotoburo)

Oorlogsherdenking voor scholieren Axel

AXEL - De oorlogsherdenking voor leerlingen uit groep acht van de Axelse basisscholen, vindt vrijdag 18 september plaats en niet, zoals gisteren gemeld, komende vrijdag.
De kinderen worden 's ochtends opgehaald met historische wagens voor een bezoek aan oorlogsmuseum Gdynia aan de Tweede Verkorting. Onderweg naar het museum is er om 9.30 uur een officiële plechtigheid bij het Poolse Kruis aan de Hulsterseweg. Na hevige gevechten wisten Poolse troepen Axel 65 jaar geleden te bevrijden, op 19 september 1944. Herdenking is een uur vroeger De herdenking van de Poolse gevallenen bij het Poolse Kruis aan de Hulsterseweg bij Axel begint morgen niet om 10.30 uur, zoals eerder werd aangekondigd, maar om 9.30 uur. Aan de herdenking werken de Axelse basisscholen mee. Wethouder Jaap Bos van de gemeente Terneuzen spreekt een welkomstwoord en Carlo Vervaet spreekt een declamatie uit. Enkele muzikanten van CDH2 zullen de herdenking muzikaal ondersteunen.

Poolse inzet Market Garden herdacht in Driel

DRIEL (ANP) - In aanwezigheid van minister president Jan Peter Balkenende en zijn Poolse collega Donald Tusk, is zaterdagmiddag in het Gelderse Driel het Poolse aandeel in operatie Market Garden herdacht. Balkenende en Tusk legden een krans bij een monument ter nagedachtenis aan de Poolse inzet. Op 21 september 1944 landden Poolse soldaten bij Driel in de Betuwe. Hun missie was het ontzetten van omsingelde Britse troepen in Oosterbeek, die tevergeefs hadden geprobeerd de Rijnbrug bij Arnhem te veroveren. De Polen moesten een hachelijke oversteek over de Rijn wagen. Veel Poolse soldaten overleefden de inzet tijdens Market Garden niet.
De Poolse inzet wordt ieder jaar in Driel herdacht. Bij de herdenking waren zaterdag naast beide premiers ook veteranen aanwezig.

Bloemen en applaus bij Airborne herdenking

OOSTERBEEK (ANP) - Meer dan 120 oorlogsveteranen en duizenden belangstellenden hebben zondagochtend in Oosterbeek de gesneuvelde militairen van operatie Market Garden en de Slag om Arnhem herdacht. Minister van Defensie Eimert van Middelkoop en zijn Britse collega Bob Ainsworth woonden de vijfenzestigste herdenking op de Airborne Begraafplaats bij. Op de begraafplaats in de bossen bij Oosterbeek liggen meer dan 1750 voornamelijk Britse en Poolse soldaten begraven. Het merendeel kwam in september 1944 om tijdens operatie Market Garden en de Slag om Arnhem. De afgelopen dagen kwamen meer dan 120 bejaarde oorlogsveteranen naar Arnhem en omgeving om hun gesneuvelde kameraden te herdenken. Er klonk applaus toen de veteranen kransen legden bij het Kruis der Opoffering. Ook ambassadeurs van Groot-Brittannië, de Verenigde Staten en Polen legden kransen, net als de Gelderse commissaris van de koningin Clemens Cornielje en burgemeesters van omliggende gemeenten.

Taptoe hoogtepunt van bevrijdingsfestiviteiten in Axel

AXEL - Beter weer had de organisatie van het bevrijdingsfeest afgelopen zaterdag in Axel niet kunnen treffen. De stralende nazomer weerhield hooguit mensen van een bezoek aan de expositie ‘Axel 65 jaar bevrijd’ in het streekmuseum.

Maar die loopt tot eind oktober en trekt vast nog de nodige bezoekers. Daar zijn heel wat bijzonderheden te zien. Zoals de koperen hoorn waar meester De Ridder van de Christelijke Nationale School in de oorlogsjaren op blies bij naderend gevaar. Of de lidmaatschapskaart van de NSB van een Duitsgezinde inwoner van Alphen aan de Rijn. Zeldzaam dat die kaart bewaard is gebleven, want doorgaans werd ze aan het einde van de oorlog ingevorderd om te dienen als bewijsmateriaal tegen de houder, als die de kaart zelf al niet had vernietigd.

De meeste mensen zijn zaterdagmiddag echter in de winkelstraten en op de terrasjes te vinden. Daar worden ze getrakteerd op een modeshow die geïnspireerd is op kleding uit de bevrijdingsperiode. Modellen Elly Verbist, Veerle Touchaut, Marieke Herman en Annie Lambert hebben net hun kleding getoond op het podium nabij het Amstelhoekje en wandelen over de symbolische catwalk naar het volgende van in totaal vijf podiums in het centrum. „Het is geweldig om hier aan mee te werken”, zegt Ineke Suij van damesmodezaak Modine. „De ondernemers in Axel en een aantal ambulante handelaren laten zien wat Axel allemaal te bieden heeft. Iedereen haakt in op het thema bevrijding.”

Hét hoogtepunt van de activiteiten op deze dag is zonder twijfel de bevrijdingstaptoe die ‘s avonds plaatsvindt op het John F. Kennedyplein. „Een eerbetoon aan de Poolse soldaten die ons 65 jaar geleden hebben bevrijd”, introduceert speaker Pierre Eijsackers het spektakel. Dat ontrolt zich vervolgens gedurende ruim 2,5 uur voor een publiek van zo’n duizend mensen. Wethouders Jaap Bos en Co van Schaik van de gemeente Terneuzen en dijkgraafWybe de Graaf van het waterschap Zeeuws-Vlaanderen zijn de eregasten.

Zonder de optredens van de andere korpsen teniet te willen doen, springen de shows van show- en marchingband Kunst en Genoegen uit Leiden er zonder meer boven uit. Niet verwonderlijk, het korps sleepte tijdens taptoe’s al heel wat (inter)nationale prijzen in de wacht. Hun wervelende medley met nummers van StevieWonder kan dan ook rekenen op een stevig applaus.

Dat is er ook voor het orkest van de Poolse marine dat naar Axel is afgereisd. De professionele muzikanten van de maritieme afdeling grensbewaking uit Gdansk spelen niet alleen marsmuziek, maar ook arrangementen van wereldhits, zoals George Baker’s ‘Una Paloma Blanca’.

En als de Polen ‘ Tulpen uit Amsterdam’ inzetten, zingt een deel van de toeschouwers dat lied zelfs uit volle borst mee. Het levende bewijs dat de sfeer er tijdens de Bevrijdingstaptoe goed in zat.

(foto:Het orkest van de Poolse marine in actie tijdens de Bevrijdingstaptoe op het Kennedyplein in Axel.)

Museum Maczek presenteert boeken

Afgelopen  zondag 27 september werden in het Generaal Maczek Museum in Breda een tweetal nieuwe en unieke boeken gepresenteerd.
Het eerste boek: De Poolse luchtmacht 1939 - 1945 is geschreven door Frank de Leeuw en behandelt de Poolse squadrons die bij de Royal Air Force vlogen. Het andere boek: De Poolse Marine in de 2e Wereldoorlog is geschreven door Wim Vermeeren en gaat over de Poolse oorlogsschepen in dienst van de Royal Navy. Het unieke van deze boeken is ook dat ze Nederlandstalig zijn. Dit zijn twee vrij onbekende gebieden in Nederland, terwijl er in Nederlandse bodem toch talloze Poolse luchtmachtmensen begraven liggen en de Poolse marine ook banden had met Nederland.

De boeken werden aangeboden aan de Poolse generaal (luchtmachtcommodore) Kaluzinski, werkzaam voor de NAVO op de luchtmachtbasis Ramstein en aan de nieuwe militair attachee in Nederland, de Kapitein ter Zee (kolonel) Cesarz uit Den Haag.

Beide schrijvers zijn medewerkers van het museum en specialisten op hun gebied.


v.l.n.r. generaal Kaluzinski, Frank de Leeuw, Wim Vermeeren en Kapitein ter Zee Ceasar.

Luisteren naar verhalen van een échte soldaat

ZEVENBERGSCHEN HOEK - Gisteren werd met een voorlichtingsdag in de Zevensprong het startsein gegeven van het herdenkings- en bevrijdingsweekend dat op 6, 7 en 8 november zal plaatsvinden in Zevenbergschen Hoek.

De 61-jarige Frans Ruczynski, van het Generaal Maczek Museum uit Breda, gaf de leerlingen uit groep 7/8 van Basisschool de Hoeksteen, een zeer uitgebreide én indrukwekkende ochtendles over de Tweede Wereldoorlog en de bevrijding van het dorp.

Nadat hij zichzelf had voorgesteld, zijn vader was een Poolse soldaat die hem van kleins af aan alles in geuren en kleuren vertelde, luisterden de kinderen vol aandacht naar Ruczynski. Leerkracht Johan Govers had de kinderen al veel verteld over de oorlog, maar een échte soldaat weet waarschijnlijk veel meer te vertellen. Alfons Raichert, een 84-jarige Poolse soldaat van de 1e pantserdivisie, was hiervoor speciaal naar Den Hoek gekomen. Ook de 84-jarige Hoekse Riet Roomer was aanwezig, want ook al was ze toen een jong meisje, ze herinnert zich die tijd nog als de dag van gisteren. Tja, want waar kwamen toch al die Poolse soldaten vandaan?

De kinderen vuurden volop vragen af en Alfons en Riet vertelden hun verhaal. Daarna kregen de kinderen een documentaire te zien, waarin Alfons zijn verhaal vertelde. Dat de bevrijders via Frankrijk en België Zeeuws Vlaanderen binnentrokken. En via Breda en Oosterhout, op 5 november 1944, Den Hoek bevrijdden, wat volgens Alfons bijna 2 dagen duurde. In Sprang Capelle raakt Alfons zwaargewond aan zijn rechterbeen, door een landmijn. Alfons Raichert heeft vele vrienden in de strijd verloren, maar heeft wel in Breda de liefde van zijn leven gevonden. Daar woont hij nog steeds. Hij kijkt terug op een enerverende ochtend, waarna de kinderen nu misschien beter begrijpen dat vrijheid niet iets vanzelfsprekends is.

(foto:Leerlingen van basisschool de Hoeksteen luisteren naar verteller Frans Ruczynski.)

Bevrijdingsconcert in theater De Bussel

OOSTERHOUT - Oosterhout en haar kerkdorpen werden eind oktober, begin november 1944 – dit jaar 65 jaar geleden – bevrijd door de Polen en de Engelsen.

Daarom houdt Harmonievereniging Oosterhout zondag, een dag na de herdenking op het Pools ereveld aan de Veerseweg, een bevrijdingsconcert in De Bussel. Het concert begint om 14.30 uur. De harmonievereniging brengt onder andere de volksliederen van Nederland, Polen en Engeland ten gehore. Ook andere toepasselijke muziek, zoals de Generaal Maczek Marsch en filmmuziek uit Schindler's List, zullen in het theater klinken. Andere zangers en muzikanten werken voor verschillende stukken samen met de harmonie. Zo verlenen het vocaal ensemble MezzeCare, violiste Irene Bosier, doedelzakspeler Karel van Poppel en bassist Harold L. Walters hun medewerking aan het concert.             

Herdenking Poolse strijders op ereveld

OOSTERHOUT - Oosterhout herdenkt zaterdag de Poolse strijders die sneuvelden tijdens de bevrijding van Oosterhout en omliggende dorpen.
Het is dit jaar 65 jaar geleden dat de Polen en Engelsen onze regio bevrijdden. De bijeenkomst begint om 10.30 uur op het Pools ereveld aan de Veerseweg. Wadec Salewicz, zoon van een Poolse oud-strijder, opent de herdenking. Burgemeester Stefan Huisman en vertegenwoordigers van de Poolse ambassade leggen kransen. Bovendien geven waarschijnlijk zo'n dertig Poolse en een aantal Nederlandse oud-strijders acte de présence. Harmonievereniging Oosterhout en Frans Brekelmans zorgen voor muziek; kinderen van basisschool De Rubenshof dragen een gedicht voor en leggen bloemen bij de graven op het ereveld. Na afloop zijn er een hapje en drankje in het stadhuis.

Voor uw én onze vrijheid

BREDA - De gelederen worden mettertijd steeds meer uitgedund, de spieren zijn wat strammer, maar het saluut wordt nog steeds strak in de houding gegeven, en de medailles blinken op de borst.

Breda bedankte gisteren de Poolse bevrijders, 65 jaar nadat ze de Duitse bezetters verslagen hadden. ''Za Wasza I Nasza Wolnosc" staat op het gedenkteken van het Pools militaire ereveld aan de Ettensebaan in Breda; "Voor uw én onze vrijheid". Een aantal bevrijders keerde gisteren terug naar Breda om in de bloemetjes gezet te worden. Er waren toespraken van ondermeer burgemeester Peter van der Velden van Breda en de Poolse ambassadeur in Nederland, Dr. Janusz Stanczyk, en er werden tientallen kransen gelegd. Na afloop wilden de Poolse veteranen allemaal op de foto voor het graf van hun generaal, Stanislaw Maczek. Die overleed in 1994 een maand na de 50-jarige herdenking op 102-jarige leeftijd en werd daarna naar wens bij zijn eigen mannen begraven.

(foto: Een van de Poolse veteranen legt een krans voor een van zijn makkers die 65 jaar geleden in Breda sneuvelde.)

Breda dankt zijn laatste acht Polen

Breda herdenkt daarmee zijn bevrijding, 65 jaar geleden. Het is tegelijk een eresaluut aan de laatste levende bevrijders. The Big Day, doopte generaal Stanislaw Maczek de 29e oktober 1944. Het was de dag dat zijn 1e Poolse Pantserdivisie de Duitse bezetter – met minimale oorlogsschade – uit de stad verdreef.

Breda benoemde al zijn bevrijders tot ereburger. Zo'n 350 vestigden zich blijvend in de stad, huwden Bredase vrouwen, kregen kinderen, hielpen hun tweede vaderstad na de oorlog weer op te bouwen. Maar cadeau kregen ze niets. Velen belandden in rotbaantjes, zoals bij de hoogst ongezonde ijzergieterij van de Etna. Ze moesten voor hun eigen voorzieningen knokken, want voor de nieuwe ereburgers waren geen subsidies. "Voor Turken en Marokkanen is meer gedaan dan voor de Polen", blikt er een terug. En ja, 'die rot-Polen' ontmoetten ook discriminatie. Toch groeide een levenslange band tussen Breda en zijn Poolse helden. "De burgemeesters waren ook altijd ónze burgemeesters."

Maar in 65 jaar zijn hun gelederen schrikwekkend uitgedund. Nog recentelijk overleden Willy Wieliszek, Zdzislaw Jan Sosinski en Jan Krzeminski. Acht zijn er nu nog in leven: E. Szarzynski (96), Willy Wylenzek (93), Ludwik Kurpisz (89), Stefan Bias (88), Piotr Jan Nowinski (86), Alojzy Buczek (86), Alfons Raichert (84) en Roman Figiel (83). Acht mannen van de dag. Juist voor hen luidt de torenklok op deze Big Day.

(foto:29 oktober 1944: Bredanaars drommen samen voor een spontaan onthaal van een Poolse bevrijder in de straten van hun zojuist bevrijde stad. foto collectie Generaal Maczekmuseum Breda)

Dagboeken getuigen van bevrijding

BREDA - Café Parkzicht staat dit weekend in het teken van de bevrijding van Breda.

De feestelijke vierdaagse, die gisteren begon met literaire herinneringen aan oktober 1944, is een particulier initiatief van Joep Peeters, bij een breed publiek bekend als musicus, maar ook betrokken bij het wel en wee van de stad. "Nederland viert de bevrijding op 5 mei, maar feitelijk is Amsterdam de enige stad die op die datum is bevrijd. Eindhoven en Tilburg hebben hun bevrijdingsfeest in oktober, dus waarom zou Breda dat ook niet doen?", zo redeneert Peeters. Er vinden jaarlijks herdenkingen plaats, maar de bevrijding is ook reden om feest te vieren, vindt hij. Peeters koos bewust voor Parkzicht, op de hoek van de Paul Windhausenweg en Gen. Maczekstraat, voorheen Poolseweg. "Een historische plek, want hier kwamen de Poolse bevrijders de stad binnen."

Onder de aanwezigen bevond zich gisteravond koerierster Jel Goossens, die in oktober 1944 het drama op de Vloeiweide van nabij meemaakte. "Steeds minder mensen kunnen het navertellen. Daarom zijn we blij met de dagboeken die bewaard zijn gebleven", zei Peeters in zijn openingswoord. Speciaal voor Jel Goossens las Olaf Douwes Dekker het gedicht 'De Koerierster' voor uit het Geuzenliedboek 1944/1945. De dagboekfragmenten waren onder meer afkomstig van onderwijzeres juffrouw Tromp, Titia Wetselaar, Generaal Maczek en de oud-strijders Michael Wartalski en Czeslaw Kajpus. Zij beschreven de periode van 22 september 1944 tot en met april 1945, soms hoopvol en dan weer angstig. Om te voorkomen dat het saaie monologen werden, koos Peeters voor een hoorspelvorm, waarbij de lezers elkaar afwisselden. Douwes Dekker, Rinie Maas, Dorothé van Ravenstein, Jos Figlarek, Pleuni Depmann en Paul t' Sas schetsten op die manier een boeiend beeld van de laatste oorlogsmaanden van Breda.
In café Parkzicht, Paul Windhausenweg 1, zijn vandaag privé-fotoalbums van Bredanaars die de bevrijding meemaakten te zien. Zaterdag start er om 10.30 een puzzelfietstocht langs Bredase plaatsen, die een rol speelden bij de bevrijding. 's Avonds is er een Bevrijdingsbal met Joep Peeters' Swingband en zondag om 15.00 uur kan het publiek meezingen en met het Always In My Heart Kwartet.

(Herinneringen aan oktober 1944, vastgelegd in dagboeken, worden in café Parkzicht in hoorspelvorm voorgelezen. V.l.n.r. Jos Figlarek, Joep Peeters (organisator van het vierdaagse bevrijdingsfeest), Dorothé van Ravenstein en Rinie Maas.)

Hoe Breda 'een stad van Polen' werd

BREDA - Deze zonderlinge toestand is er de oorzaak van dat Breda een stad van Polen is geworden.

Voor Bredanaars is dit wellicht de meest pregnante zin in de dik driehonderd pagina's tellende oorlogsmemoires van generaal Stanislaw Maczek. Het is de eerste zin van zijn slotalinea, waarin de oude commandant verklaart waarom zoveel veteranen van zijn 1e Poolse Pantserdivisie na de Tweede Wereldoorlog naar het door hen bevrijde Breda zijn teruggekeerd.

Nu is genoegzaam bekend dat de divisie, ná de bevrijding van Breda op 29 oktober '44, eerst doorstootte voor de herovering van de noordelijke regio tot aan Moerdijk. Waarna de strijders terukwamen om te overwinteren in de (garnizoens)stad, die hen op 30 oktober collectief tot ereburger had uitgeroepen. Even bekend is dat er die winter talrijke Polen aan Bredase meisjes bleven 'hangen', voordat de divisie in het voorjaar meehielp Oost-Nederland en Noordwest-Duitsland te bevrijden. De zegetocht eindigde in Wilhelmshafen, de thuisbasis van de Duitse marine. Amper bekend is daarentegen wat Maczek in zijn memoires onthult. Omdat Polen een Russische vazalstaat was geworden, gaven de Britse geallieerden in 1945 aan de 1e Poolse Pantserdivisie toestemming, in het stadje Maczkow aan de Ems gedurende twee jaar alle Poolse (concentratiekamp)gevangenen op te vangen.

Van daaruit konden die dan elders in de wereld een nieuw bestaan opbouwen. Tienduizenden Polen stroomden toe en zo werd Maczkow (nu: Haren) een Duitse stad met een Poolse bevolking en dito bestuur. Het was hier dat circa 350 militairen van Maczeks in 1947 ontbonden divisie besloten terug te keren naar de stad die hun het ereburgerschap - én veelal een geliefde - had geschonken. 'Deze zonderlinge toestand', schrijft Maczek dan anno 1960 in zijn ballingsoord Glasgow, 'is er de oorzaak van dat Breda een stad van Polen is geworden'. Naar pas zeer onlangs bleek, heeft wijlen de 'Bredase Pool' Jan Sosinski, oud-directeur van Saval, de Poolse editie ooit privé in het Nederlands vertaald. Op initiatief van de regionale oorlogspublicisten Thom Peeters (Breda) en Jos van Alphen (Dorst), en in samenwerking met het Generaal Maczekmuseum (auteursrechten), wordt deze vertaling - verluchtigd met niet eerder in boekdruk verschenen foto's - alsnog uitgebracht. John van Ierland treedt op als uitgever. De uitgave wordt op 14 december op het Kasteel van Breda ten doop gehouden. Vijftien jaar na Maczeks overlijden zal naar verwachting een tiental West-Brabantse, Zeeuwse en Vlaamse gemeentebesturen deze presentatie bijwonen.

(foto: Reigerstraat, november 1944. Generaal Maczek (r) verlaat De Graanbeurs samen met de Britse veldmaarschalk Bernard Montgomery (midden) en de Canadese generaal Henri Crerar. foto collectie Generaal Maczekmuseum Breda)

Herdenkingsrit 65 jaar bevrijding

Zo'n twintig oude militaire voertuigen nemen morgen deel aan een herdenkingsrit door de gemeente Drimmelen. 65 jaar geleden werd het grondgebied van de gemeente door Poolse troepen bevrijd. Enkele Poolse oud-strijders zijn zaterdag dan ook aanwezig. De stoet rijdt tussen 09.00 en 16.30 uur door Terheijden, Wagenberg, Made, Drimmelen, Hooge en Lage Zwaluwe. In elk dorp wordt een krans gelegd. In Made wordt om 12.00 uur een krans gelegd door burgemeester Gert de Kok, bij het Poolse Monument in het park.

Dominik Danicki, de 9e bevrijder

BREDA - Van de circa 350 Poolse militairen die na de bevrijding van Breda in de stad bleven wonen, zijn er nog negen in leven.

'Nummer negen' is de 84-jarige Dominik Danicki. Onderzoek van het Generaal Maczekmuseum op verzoek van BN/DeStem leerde vorige maand dat de stad nog acht bevrijders zou tellen.

Op 29 oktober publiceerden wij hun namen, alsook een biografische schets van vijf van hen. DoDanicki, zo blijkt nu, is bij die telling over het hoofd gezien. Nadat 's mans schoonzoon naar de krant belde, heeft het museum de naam alsnog op een lijst teruggevonden. Volgens een woordvoerder is Danicki heel onbekend. "Maar misschien wilde hij dat zelf wel zo."
Deels klopt dat. De veteraan geeft te kennen niet zoveel op te hebben met decoraties en uiterlijk vertoon. "Ik hou niet van bijeenkomsten waar de mannen scheeflopen van de medailles en de verhalen steeds mooier worden. Hoe langer de oorlog geleden was, hoe meer er officier waren geweest. Er was bijna geen gewone soldaat meer over." Ook heeft hij moeite met het clubverband. "Ik heb wel altijd de dodenherdenkingen aan de Vogelenzanglaan (op de erebegraafplaats Ginneken) bijgewoond en een keer of vijf het Maczekmuseum bezocht. Maar ik ben Bredanaar geworden en dan moet je niet drie keer in de week bij de Poolse vereniging zitten. Dan integreer je niet echt."
Er blijkt bovendien oud zeer aanwezig. Danicki - die elektromonteur ('motorwikkelaar') werd - huwde in 1948 de protestantse cipiersdochter Nelly Zijlstra. In de zeer RK-Poolse gemeenschap viel dat gemengde huwelijk niet overal even goed. Toen zijn verloofde in zijn bijzijn de toegang tot de paterskerk (Schorsmolenstraat) werd ontzegd, was voor Daminik Danicki de maat vol. Hij distantieerde zich. En raakte uit beeld.
Motorsoldaat Danicki, in 1925 geboren bij Lemberg (Lwow), was een van de allerjongsten van de 1e Poolse Pantserdivisie. Als verkenner arriveerde hij als een van de eerste bevrijders in Breda

(foto:De 'vergeten' veteraan Dominik Danicki. Als motorsoldaat en verkenner van de 1e Poolse Pantserdivisie van generaal Stanislaw Maczek behoorde Danicki op 29 oktober 1944 tot de allereerste bevrijders van Breda.)

Bevrijding kernen Drimmelen herdacht

MADE - Een indrukwekkende stoet van twintig antieke legervoertuigen reed zaterdag door de kernen van de gemeente Drimmelen.

Om te herdenken dat die kernen 65 jaar geleden werden bevrijd van het Duitse juk.Aan boord van die voertuigen waren ook twee bejaarde Poolse militairen die er destijds bij waren, A. Raichtert (84) en R. Figiel (83). In alle kernen vonden kransleggingen herdenkingsplechtigheden plaats. In Hooge Zwaluwe werd de stoet verwelkomd en begeleid door fanfare Concordia. Bij het Poolse monument in Made hield burgemeester Gert de Kok een toespraak. Zijn slotwoord: "Vrijheid is kostbaar. maar ook teer en broos. Vrijheid kan gemakkelijk kapot. Dus met die vrijheid moeten we voorzichtig omgaan. De smaak van vrijheid mag nooit gewoon worden."
(foto: In Hooge Zwaluwe werd de herinneringsstoet muzikaal verwelkomd en begeleid door fanfare Concordia.)

Eerste exemplaar memoires Maczek voor zoon Poolse generaal

BREDA - Dr. Andrzej Maczek, zoon van wijlen generaal Stanislaw Maczek, ontvangt volgende maand het eerste exemplaar van zijn vaders - eindelijk - in het Nederlands vertaalde memoires.

Uitgever John van Ierland heeft dat bekendgemaakt.

Op maandagmiddag 14 december wordt het boek, Van paardenwagen tot tank, op het Kasteel van Breda gepresenteerd. Maczek jr. overhandigt het volgende exemplaar aan mevrouw Josseleine Teulings-Sosinski. Zij is dochter van de eerder dit jaar overleden Poolse veteraan Zdislaw Jan Sosinski, in wiens nalatenschap een Nederlandse vertaling van Maczeks oorlogsmemoires werd aangetroffen.
Volgende exemplaren worden uitgereikt aan twee Poolse oud-strijders, aan twee cadetten wier grootvaders tot de bevrijders van de stad behoorden, aan burgemeester Peter van der Velden en aan gastheer generaal-majoor Siem van Groningen, gouverneur van de KMA en commandant van de Nederlandse Defensie-Academie.
Voor de plechtigheid zijn 240 uitnodigingen verstuurd, onder andere naar de gemeentebesturen van de Zuid-Nederlandse en West- Vlaamse steden die in het najaar van 1944 door Maczeks 1e Poolse Pantserdivisie zijn bevrijd.
Ook Bredanaars die zich tevoren bij Uitgeverij van Ierland hebben aangemeld, zijn welkom, voorzover de capaciteit van de zaal (500 zitplaatsen) dat toelaat.
De Nederlandse vertaling van Maczeks Od podwody do czolgud is van Willem A. Maijer en Leo W.A van Herpt. Maijer was een indertijd in Amsterdam gevestigde tolk/vertaler, die zijn werk mogelijk in opdracht van toenmalig Saval-directeur en oud-Pantserdivisie-officier Sosinski heeft gedaan. De memoires - die in totaal twintig Poolse en één Franse druk beleefden, - verschenen voor het eerst in 1961 bij Orbis Books in Londen.
De Nederlandse vertaling is recentelijk bewerkt door de regionale oorlogspublicisten Jos van Alphen en Tom Peeters, die ook het initiatief tot publicatie namen, en uitgever Van Ierland, die het circa 45 jaar oude werkstuk in hedendaags Nederlands hertaalde. Het boek, dat als paperback van circa 350 pagina's wordt uitgebracht, zal veel nog niet eerder gepubliceerde foto's bevatten. Deze zijn afkomstig uit de collecties van het Sikorski Institute in Londen en het plaatselijke Generaal Maczekmuseum. De winkelprijs ligt rond de twintig euro.
Het complete presentatieprogramma is inmiddels in meer dan grote lijnen rond. De ontvangst van de naar verwachting circa vijfhonderd gasten is rond drieën voorzien in de Grote Zaal, waar het Maczekmuseum voor de gelegenheid een expositie met eigen materiaal inricht en de zaalwachters in het originele gevechtstenue van generaal Maczeks divisie gehuld zijn.
De presentatie zelf geschiedt in de aula van de KMA en wordt ingeleid met filmbeelden van de generaal en zijn manschappen tijdens hun bevrijdingstocht door Vlaanderen en Zuid-Nederland. Vervolgens onthult Andrzej Maczek tegen half vijf het eerste exemplaar van de nieuwe uitgave.
Rond vijf uur biedt burgemeester Van der Velden aan het Maczekmuseum een Pools officierssabel in bruikleen aan. Het gemeentebestuur kreeg de sabel op 25 oktober ten geschenke van de Vereniging Het Rodziewicz-Geslacht, als bewijs van dank aan alle naoorlogse Bredase stadsbesturen die de herinnering aan de Poolse bevrijders levend hebben gehouden.

 
Zoeken
Copyright 2016. All rights reserved.
Terug naar de inhoud | Terug naar het hoofdmenu