Jaargang 2019 - vereniging 1e poolse pantser divisie nederland

Ga naar de inhoud

Hoofdmenu:

Jaargang 2019

Eerbetoon voor Poolse bevrijder van Breda

Majoor buiten dienst Marian Slowinski is de oudste nog levende Poolse veteraan die persoonlijk betrokken was bij de bevrijding van Breda. Vanwege die rol en zijn bijdrage aan de bevrijding van Nederland, kreeg Slowinski uit naam van koning Willem-Alexander een felicitatiebrief. De veteraan viert vandaag namelijk zijn 100e verjaardag.

Dat ging gepaard met een eerbetoon In de Katedra Polowa Wojska Polskiego kathedraal in Warschau. Burgemeester van Breda Paul Depla richtte namens de inwoners van Breda een dankwoord tot hem.
Depla roemde met name het feit dat de eenheid van Slowinski de stad nagenoeg ongeschonden heeft ingenomen. Dat gebeurde destijds vanwege de bewuste keuze om de binnenstad niet met zwaar geschut binnen te trekken maar met infanterie. Depla: “Dankzij u, uw eenheid en de meer dan 50 collega’s die bij de bevrijding van Breda het hoogste offer hebben gebracht. Dankzij u allen is onze grote kerk en stad nog zoals we die nu kennen. Onze dank is groot!” Vervolgens kreeg de oud-strijders als symbool een miniatuur van die grote kerk.

Wapenbroeder
Speciaal voor deze gelegenheid reisden ook een aantal militairen vanuit hun missiegebied Litouwen naar Warschau om de veteraan te eren. Het ging om leden van 13 Lichte Brigade, het Garderegiment Fuseliers Prinses Irene (17 Painfbat GFPI).
De geschiedenis van de Prinses Irene brigade gaat terug tot aan de Tweede wereldoorlog. Op 11 januari 1941 wordt het regiment opgericht. De militairen vechten mee in Normandië en trekken tijdens Operatie Market Garden het zuiden van Nederland binnen trekken.
De eenheid behoort nu tot 13 Lichte Brigade, gestationeerd in Oirschot en nu dus in NAVO- verband uitgezonden naar de Baltische Staat. De militairen vinden het belangrijk vanuit de traditie en als Brabantse eenheid, een gepast eerbetoon te brengen aan hun wapenbroeder die bijna 75 jaar geleden ons land mee heeft bevrijd.


Militairen van 13 Lichte Brigade in Warschau om de Poolse veteraan te eren.

Ministerie van Defensie
Majoor buiten dienst Marian Slowinski is de oudste nog levende Poolse veteraan die persoonlijk betrokken was bij de bevrijding van Breda. Vanwege die rol en zijn bijdrage aan de bevrijding van Nederland, kreeg Slowinski uit naam van koning Willem-Alexander een felicitatiebrief. De veteraan viert vandaag namelijk zijn 100e verjaardag.

Ria en Ineke schreven teksten op Poolse tanks, 75 jaar oude foto als inspiratie voor muurschildering



BREDA - De buurmeisjes Ria Vermeulen en Ineke van Wijck schreven in 1944 teksten op Poolse tanks die Breda binnenrolden. Een foto daarvan belandde in het Stadsarchief Breda en wordt nu als inspiratie gebruikt voor een gigantische muurschildering voor de viering van 75 jaar vrijheid. De 92-jarige Ria zal bij de onthulling aanwezig zijn.

De muurschildering komt op de zijgevel van het voormalige belastingkantoor in Breda. Centraal staat de bevrijding van de stad door de 1ste Poolse Pantserdivisie op 29 oktober 1944 en diens bevelhebber generaal Maczek. Het kunstwerk wordt de allerhoogste muurschildering in de collectie van de Blind Walls Gallery. Dat is woensdag bekendgemaakt.
De schildering op het gebouw De Teruggave aan de Gasthuisvelden wordt gemaakt door de Poolse kunstenaar Otecki. Het werk zal tijdens de Open Monumentendagen op zaterdag 14 september worden onthuld. Hoe de muurschildering er uit gaat zien blijft tot die tijd geheim.

Romantisch en droevig
Ook op de gevel van Arjati, het Indisch Museum Breda aan de Joseph Poelaertstraat, komt een kunstwerk. De Nederlandse ontwerper Nazif Lopulissa, ook wel bekend als Nasbami, maakt een muurschildering geïnspireerd op het romantische en droevige verhaal van Frans en Miep, twee Bredanaren die in toenmalig Nederlands-Indië smoorverliefd op elkaar worden.
Hun relatie was echter van korte duur: Frans kwam om tijdens een nachtelijk vliegoefening en Miep kwam met haar jonge kinderen in een jappenkamp terecht. Miep overleefde de oorlog en keerde later met haar kinderen terug naar Breda.

Wie heeft er nog een muur over?
De organisatie is nog op zoek naar een muur van minstens vijf bij tien meter om het beroemde verhaal van 'De Vlucht' te realiseren. Bredanaars die een mooie muur denken te hebben of er één weten kunnen een mail sturen naar  info@blindwalls.gallery
De Blind Walls Gallery is ‘het museum op straat’, een verzameling van ruim 85 muurschilderingen gemaakt door kunstenaars uit binnen- en buitenland. Alle muurschilderingen zijn geïnspireerd op verhalen uit de stad.
Het maken van de drie muurschilderingen wordt ondersteund door Gemeente Breda en het V-fonds.

Bredase kunstenaar maakt grote muurschildering in Poolse zusterstad Wroclaw

WROCLAW - Kunstenaar Robin Nas uit Breda heeft een grote muurschildering gemaakt in de Poolse stad Wroclaw. Het kunstwerk is een cadeautje van Breda aan de zusterstad in Polen. Vrijdag wordt de schildering officieel onthuld. De burgemeesters van beide steden zijn er dan bij.
Nas heeft vijf dagen gewerkt aan de schildering. Dat was kort dag, maar omdat hij met zijn hoogwerker een toch al smalle doorgang naar een parkeerterrein versperde, zat meer tijd er niet in. De schildering op de kopse kant van een groot vooroorlogs gebouw, toont een vrouw die een deken om zich heen heeft geslagen met daarop een patroon van danseressen.



De zwarte hoed van een weduwe
Robin Nas: "Aan de zwarte hoed kan je zien dat de vrouw een weduwe is. Ze treurt om het verleden. De vrolijke deken is de toekomst. Ze warmt zich als het ware aan het idee dat de toekomst beter wordt dan het verleden. Ik denk dat veel mensen in Wroclaw zo in het leven staan."
Het gebouw met de muurschildering staat aan een drukke straat. De afdeling geneeskunde van de universiteit is niet ver weg en veel jonge mensen blijven even staan om naar de schildering te kijken. De meesten zijn enthousiast. Een van hen zegt: "Die muur was grauw en droevig. Met deze kleuren wordt het allemaal wat vrolijker."



Een droevige en veelbewogen geschiedenis
De schildering is Robins kijk op de geschiedenis van Wroclaw. En die is bewogen en droevig. De stad, met nu ruim een half miljoen inwoners, hoorde tot het eind van de Tweede Wereldoorlog bij Duitsland en heette toen Breslau. Hitler veranderde de stad in een vesting en gaf zijn leger opdracht de stad tot het laatst toe te verdedigen tegen het oprukkende Rode Leger. Na de veldslag lag Breslau volledig in puin.
De stad ging verder onder de Poolse naam Wroclaw. De Duitse inwoners werden verbannen en Stalin stuurde Polen naar de stad die hij vanwege de schuivende grenzen in het oosten kwijt wilde. De stad werd bevolkt door mensen die er nooit gewoond hadden. Inwoners van de stad vertellen nog steeds hoe de bakstenen uit de ruïnes van Wroclaw gebruikt werden om Warschau weer op te bouwen. Inmiddels is Wroclaw zelf ook weer opgebouwd en de vierde stad van Polen. Het historisch centrum ligt erbij alsof er niets gebeurd is. De stad (nu zo'n honderd kilometer van de Duitse grens) heeft een belangrijke rol gespeeld in de verzoening van Polen en Duitsland en veroverde in 2016 de titel Culturele Hoofdstad van Europa met een programma dat de nadruk legde op verzoening.



Generaal Maczek
Breda heeft sinds de bevrijding door Poolse soldaten in 1944 goede banden met Polen. Generaal Maczek kwam niet uit Wroclaw (maar uit Lvov dat nu Lviv heet), maar twee kunstenaars uit Wroclaw zijn bezig met aan de bevrijding verbonden kunstwerken die binnenkort in Breda zullen verschijnen. In het Bredase stadspark Valkenberg komt ook een kabouter te staan die dan weer een cadeautje aan de stad is van Wroclaw. De kabouter is een symbool van de Poolse stad; in het centrum staan er meer dan vierhonderd.

Groot kunstwerk Breda: stenen sporen van Poolse tank herinneren aan 75 jaar bevrijding

BREDA - Een prominent kunstwerk midden in Breda moet herinneren aan de bevrijding van de stad door de Poolse Generaal Maczek, volgend jaar 75 jaar geleden. De Poolse partnerstad Wroclaw schenkt Breda het kunstwerk. In de loop van volgend jaar verschijnt het op de hoek van de Claudius Prinsenlaan met de Wilhelminasingel.

Het kunstwerk wordt gemaakt door de Poolse beeldhouwer Tomasz Tomaszewski, en draagt de naam ‘Pamięc’, dat staat voor ‘Herinnering’. Het verbeeldt het achtergebleven spoor van een Poolse tank. Het stenen werk wordt aangebracht op het bestaande pad dat door enkele haagjes loopt. Voetgangers kunnen daardoor straks over het kunstwerk heen lopen.
Tomaszewksi won met zijn ontwerp de prijsvraag die Wroclaw eerder dit jaar uitschreef, om de viering van de bevrijding te symboliseren. Het juryrapport: ‘De prijs is toegekend aan een kunstwerk dat op subtiele maar heldere wijze de geschiedenis van de bevrijding van Breda interpreteert. De minimalistische vorm is tegelijk een ondubbelzinnige verwijzing en een eerbetoon aan de bevrijders. Maar laat ook ruimte voor andere associaties.’

De minimalis­ti­sche vorm is tegelijk een ondubbel­zin­ni­ge verwijzing en een eerbetoon aan de bevrijders
Jury rapport

Het rapport vervolgt: ‘De uitdrukkingskracht en het materiaalgebruik van de kunstenaar maken dat het kunstwerk goed past in zijn omgeving. Het moedigt mensen aan om het pad in het park te bewandelen en het tegelijk te ervaren als een weg door de geschiedenis.’

Levendige uitwisseling
De stad Wroclaw heeft een bedrag van 350.000 Zloty beschikbaar gesteld voor de realisatie van het kunstwerk. Dat komt neer op ruim 80.000 euro.
De afgelopen jaren zijn de banden tussen Breda en Wroclaw aangehaald en er is een levendige uitwisseling ontstaan, met name op gebied van cultuur en stedenbouw. In het kader daarvan heeft burgemeester Depla deze zomer ook een kunstwerk aan Wroclaw geschonken: een Blind Walls-schildering van de hand van de Bredase kunstenaar Robin Nas/Zenk One. De schildering krijgt als thema de stedenband Breda en Wroclaw en wordt in het voorjaar van 2019 gerealiseerd.

Bevrijdingsfoto: ‘De laatste foto van mijn moeder’

BEVRIJDING TETERINGEN - Drie weken terug plaatsten we bij een Bredase bevrijdingsfoto een oproep. Of mensen, die een familielid of zelfs zichzelf herkenden, wilden reageren. De foto is gemaakt op 11 november 1944 bij de overwinningsparade van de Polen die op 29 oktober van dat jaar Breda bevrijd hadden.
Het vrolijke tafereel voor de ingang van passage Zuiderpoort aan de Nieuwe Ginnekenstraat leverde één reactie op, van Tom Giesbergen (81), tegenwoordig woonachtig in Teteringen. De geplaatste foto betreft een uitsnede van het origineel, die als affiche fungeert voor ‘Bevochten Baronie’, de expositie van zeven samenwerkende regionale musea, die tot en met 2 juni te zien is in NEXT, de projectruimte van het Stedelijk Museum in Breda.

Zes jaar oud
Omdat het een uitsnede is, is van kleine Tommie Giesbergen alleen een been en een arm te zien, met een knuistje dat een vlaggetje vasthoudt. “Dit ben ik, zes jaar oud. Links op de foto staan mijn moeder Dientje Giesbergen-Boot en mijn jongere broertje Kees. En in het midden onze buurvrouw, tante Dien van Wegen.”


Foto: De originele foto van de Poolse parade op 11 november 1944 na de bevrijding van Breda (29-10-1944). Links op de foto moeder Dientje Giesbergen-Boot (1). Voor haar, met vlag in zijn hand, haar jongste zoon Kees Giesbergen (2). Verder naar rechts staat Tom Giesbergen (4), met zijn hoofd in het verband. In het midden is de buurvrouw van de familie Giesbergen te zien, ‘tante’ Dien van Wegen (3). © Stedelijk Museum Breda

Moederheil
Van die vier is Tom als enige nog in leven. “Mijn moeder is in 1946 bij Moederheil gestorven op het kraambed, samen met de baby. Dit moet de laatste foto zijn waar zij opstaat. Mijn broer Kees is vorig jaar overleden.”
Op de originele foto is Tommie wel helemaal in beeld. Zijn hoofd is omwikkeld met verband en hij draagt handschoenen. “We kwamen die dag niet vanwege die parade naar de stad. Mijn moeder moest met mij naar de huidarts, die zat aan de overkant. Wat ik precies had, weet ik niet meer, misschien vitaminegebrek door de oorlog. Ik zat in ieder geval onder de uitslag.”

Volgens mij is de foto destijds genomen door een Poolse oorlogsfo­to­graaf
Tom Giesbergen

Nieuw is de foto niet voor Tom Giesbergen, hij heeft hem thuis ook in een foto-album geplakt. “Een jaar of 25 geleden heeft dezelfde foto al eens in de Margriet gestaan. En in het maandblad Plus. Volgens mij is de foto destijds genomen door een Poolse oorlogsfotograaf en was hij aanvankelijk in het bezit van het Breda’s Museum.”

Straatarm
Kleine Tom had op dat moment niet in de gaten dat hij vereeuwigd werd. De herinneringen aan die dag zijn grotendeels vervaagd. Net als die aan zijn veel te jong overleden moeder. “Ik geloof niet dat ik die dag echt besefte waarom het feest was. En die vlaggetjes moeten we gekregen hebben. We waren straatarm in die tijd. Kijk maar naar de kleding. Dat jasje wat ik draag, dat heeft mijn moeder of opoe waarschijnlijk zelf gemaakt.”

Foto: Tom Giesbergen herkende zichzelf op een foto rond de bevrijding van Breda in 1944. © Jacques Hendriks

Plataanstraat
Van de oorlog kan hij zich nog wel wat herinneren. “Ik ben geboren in de Ranonkelstraat, daarna verhuisden we naar de Plataanstraat in Tuinzigt, maar na de bevrijding gingen we weer terug naar de Ranonkelstraat, omdat mijn moeder heimwee had. De Plataanstraat lag toen aan het einde van Breda. Na de Poolse bevrijders kwamen de Engelse en Canadese soldaten. De Engelsen zetten grote tenten neer bij onze straat. Als we langs gingen, kregen we sigaretten mee en gebruikte theeblaadjes. Daar konden wij dan thuis nog een keer thee van trekken. De sigaretten waren voor onze ouders, maar we rookten ze zelf ook stiekem.”

Herinnering
Nadat ze de foto 25 jaar geleden gezien hadden, zijn Tom en zijn vrouw Toos bij een herdenkingsparade nog eens teruggegaan naar dezelfde passage, naar dezelfde plek als op de foto. “Dat was een jaar of 10, 15 geleden. Reden er allemaal legervoertuigen met veteranen voorbij.”

Dat de prachtige, historische plaat nu weer in het nieuws gekomen is, doet Tom Giesbergen deugd. Een geretoucheerde afdruk krijgt een speciale plek in huis. In liefdevolle herinnering aan zijn moeder Dientje.

In De Waalse Kerk, Catharinastraat 83, aanvang 19.00 uur geeft Pim Monné van Mobilisatiemuseum ‘Weest op uw Hoede’ op dinsdag 7 mei een lezing over de mobilisatie. Na afloop volgt een nagesprek en bezoek aan tentoonstelling ‘Bevochten Baronie’ in Stedelijk Museum Breda. Entree gratis, vooraf melden via info@stedelijkmuseumbreda.nl

Op zondag 12 mei zijn er in het auditorium van het Stedelijk Museum Breda (Boschstraat 22) tussen 14.00 en 15.30 uur bij de tentoonstelling De Vlucht instaprondeidingen van ca. 20 minuten elk door Peter Haagh van het Generaal Maczek Museum. Dag voor dag wordt de bezoeker meegenomen naar die roerige dagen rond de evacuatie van Breda in 1940.

Centraal staat een monumentale tekening van de vlucht, gemaakt door Dio Rovers (1986-1990), kunstenaar en mede-oprichter van de Bredasche kunstkring. Vanwege de gevoeligheid voor licht is dit werk alleen bij bijzondere gelegenheden te zien. Deelname met geldig musuemticket. Aanmelden voor de rondleidingen is verplicht: info@stedelijkmuseumbreda.nl. De tentoonstelling is te zien van 4 mei tot en met 2 juni.

Estafettelopers weer meer aandacht voor Bevrijdingsdag

BREDA - Een beetje feest valt of staat met goed weer. En dus is het Bredase Kerkplein maar matig bezet als de estafettelopers rond 13.00 uur vanuit Wageningen arriveren. Ze willen het Bevrijdingsfeest promoten, want  volgens organisator Gijs Driesprong  is dat hard nodig.  

Vlak voor de aankomst van de lopers is het voor café De Bruine Pij erg rustig. De regen plenst naar beneden. De petroleumfakkel staat al klaar om ontstoken te worden. Het welkomstcomité bestaat uit wethouder Marianne de Bie en de Bredase dichteres Yvonne Né die een gedicht zal voordragen.

De Wereld
De achttien lopers begonnen gisteravond bij hotel De Wereld in Wageningen aan hun lange tocht naar de Baroniestad. Hotel De Wereld is een begrip in de Nederlandse geschiedenis. Daar werd op op 5 mei 1945 de overgave van de Duitsers beklonken. Talloze lopers vertrokken vanaf deze locatie naar hun eigen gemeente, waaronder de achttien Bredase deelnemers. ,,We hebben telkens in groepjes afwisselend vijf kilometer achter elkaar gelopen. Vijf kilometer en dan weer stuk met de auto. We zijn uit eerbied voor onze Bredase bevrijders via het Poolse ereveld gelopen’’, zegt Gijs Driesprong.   
Volgens Gijs Driesprong vond de selectie van de lopers niet plaats op basis van sportieve prestaties. ,,We zijn recreatieve lopers die meer exposure willen voor Bevrijdingsdag. Er zitten wel enige geoefende lopers bij, maar daar was het ons niet om te doen’’, zegt hij.

Exposure
Meer exposure? Zit het daar niet goed meer dan?  Gijs Driesprong vindt van niet. ,,Vergeleken met andere gemeenten hangt Bevrijdingsdag er in Breda maar een beetje bij. Dat heeft vooral te maken met het feit dat Breda al in oktober 1944 door de Polen werd bevrijd’’, zegt hij.
Door die ‘vroege’ bevrijding van Breda hinkt de stad sinds het einde van de oorlog op twee gedachten. Wanneer  vieren we de bevrijding? Op 29 oktober of op 5 mei? Driesprong: ,,De Polen komen altijd massaal naar Breda in oktober, maar voor de rest doet de stad er dan niet veel aan. Maar ook op 5 mei valt het altijd tegen. Ook als je het vergelijkt met de ons omliggende gemeenten. Daarom pleiten we voor een massale viering volgend jaar als het 75 jaar geleden is dat ons land werd bevrijd van de Duitse bezetting.’’
Als Driesprong op het Kerkplein deze laatste woorden uitspreekt, gaan de handen op elkaar.   

POLEN IN HET ZONNETJE

De gemeente Breda is al druk bezig met de voorbereidingen om de Poolse bevrijders dit najaar in het zonnetje te zetten. ‘We gaan het dit jaar groter aanpakken dan andere jaren,’ zegt wethouder Marianne de Bie, die cultureel erfgoed in portefeuille heeft. ‘Om hen de erkenning te geven voor wat zij voor de bevrijding van de stad hebben gedaan. En natuurlijk zullen we ook stilstaan bij het feit dat de Polen zelf nog heel lang moesten wachten op hun eigen bevrijding.’ Al jaren wordt er gepraat over een Generaal Maczek Memorial bij het Pools militair ereveld in Breda. Als het aan de gemeente ligt, moet die gedenkplaats voor de officiële herdenking in oktober af zijn.

Eindelijk startschot bouw Generaal Maczek Memorial

BREDA - De bouw van het Generaal Maczek Memorial is begonnen. Deze maandag was de eer aan wethouder Marianne de Bie en gedeputeerde Henri Swinkels om de symbolische eerste paal te boren. En nu is het aan bouwbedrijf Winters Bouw & Ontwikkeling om hard door te werken. Het gebouw moet voor de viering van 75 jaar bevrijding in oktober af zijn. Het memorial is dan echter nog niet volledig ingericht. Daarvoor moet eerst nog zo'n 35.000 euro worden opgehaald.


Het gaat er dan eindelijk officieel komen: het 500 vierkante meter grote Generaal Maczek Memorial. Achter het huidige Poolse militaire ereveld aan de Ettensebaan verrijst het pand. Het gebouw moet plaats gaan bieden aan de permanente tentoonstelling van het Generaal Maczek Museum, een informatie- en documentatiecentrum, een ruimte voor herinnering en bezinning en een filmzaal. Dat alles wordt strak zo vormgegeven, om het verhaal van de Poolse bevrijders ook voor de jeugd aantrekkelijk te maken.


Wethouder Marianne de Bie en gedeputeerde Henri Swinkels boren de eerste paal voor het Generaal Maczek Memorial. (Foto: Wijnand Nijs)

Voorzitter Willem Krzeszewski is enorm blij dat vandaag het startschot voor de bouw dan eindelijk gegeven kon worden. "We zijn hier al vier jaar mee bezig. Maar het was geen gegeven dat het er ook zou komen, omdat we het wel financieel rond moesten krijgen", legt Krseszewski uit. Zowel de gemeente Breda, de Provincie als het V-fonds legden ieder 500.000 euro in. De overige 500.000 euro moest de stichting zelf inleggen. Dankzij verschillende grote en kleine sponsors is het gelukt om de begroting bijna helemaal rond te krijgen.

"Er is nu genoeg geld om met de bouw te starten, maar voor de inrichting van het pand is nog zo'n 35.000 euro nodig. Dat geld hopen we in de komende maanden nog bij elkaar te krijgen." De officiële opening van het ingerichte memorial laat dus nog even op zich wachten. "Ik verwacht dat dat rond februari 2020 zal zijn. Natuurlijk kun je zeggen dat het jammer is dat het memorial tijdens 75 jaar bevrijding in oktober van dit jaar nog niet helemaal af is. Maar dat is niet het belangrijkste. Het gaat erom dat we dit verhaal blijven vertellen en dat het behouden blijft voor de komende decennia."

Het Generaal Maczek Memorial en het Maczek Museum hebben voor de inrichting van de tentoonstelling de handen ineen geslagen met het Pools Historisch Museum. Het Poolse museum gaat onder meer helpen met het samenstellen van een grote videowall. Het Bredase en het Poolse museum tekenden daarvoor maandagmiddag een overeenkomst.

Het ontwerp van het memorial is gemaakt door Oomen Architecten uit Breda en Kinkorn uit Tilburg. Behalve de bouw van het memorial is ook voorzien in enkele extra parkeerplaatsen bij het ereveld aan de Ettensebaan.

Generaal Maczek Memorial wil desnoods ‘kaal’ 75 jaar bevrijding herdenken.

BREDA - Het Generaal Maczek Memorial aan de Ettensebaan moet in rap tempo uit de grond gestampt worden. De palen gaan begin juni de grond in, vier maanden later moet het gebouw er staan. Bij de herdenking van het 75e bevrijdingsjaar van Breda en omstreken, op 29 oktober dit jaar, moet het een prominente rol spelen.
De kans dat het Memorial in oktober helemaal gereed, is klein, weet Mary Heessels van het fondsenwervingscomité. ,,Het gebouw zal er wel staan, maar ingericht zal het nog niet zijn.”

Bouwbord nieuwbouw Maczek memorial onthuld

Het onthullen van het bouwbord is de eerste stap in het proces van de nieuwbouw van het Generaal Maczek Memorial. Inmiddels is men begonnen met de aanleg van de bouwweg naar de locatie. De nieuwbouw van het Generaal Maczek Memorial is mede mogelijk gemaakt door subsidies van de Gemeente Breda, de provincie Noord-Brabant en het vfonds. Voor de inrichting van het gebouw en de permanente tentoonstelling is nog circa €35.000 nodig. De komende periode is de bouw te volgen via deze website.


W.Krzeszewski en R.Figiel onthullen het bouwbord bij de locatie Ettensebaan in Breda


'Het verhaal van de Poolse bevrijders leeft niet in Nederland'

In Breda klinkt vandaag naast het Wilhelmus ook het Poolse volkslied bij de Dodenherdenking. Maar de herinnering aan de Poolse bevrijders wordt steeds vager. Met de bouw van een gedenkteken met expositieruimte willen de nakomelingen van de Poolse bevrijders de herinnering in ere houden. Het startsein voor de bouw van dit centrum werd deze week gegeven.

De gevechtstenues van de Poolse bevrijders liggen in laden in de opslag. De wapens en schilderijen in afgesloten ruimtes in een kazerne in Breda. Al sinds 2015 is het Generaal Maczek Museum in Breda gesloten, bij gebrek aan middelen en een expositieruimte. Dit tot verdriet van de nakomelingen van de Poolse bevrijders die na de oorlog in groten getale in Brabant zijn gebleven omdat ze niet welkom waren in hun communistische vaderland. Ze huwden Nederlandse vrouwen en kregen hier hun kinderen.

Met de sluiting van het museum dreigde het Poolse aandeel in de bevrijding van ons land uit het collectieve geheugen te verdwijnen. "Het is zo belangrijk dat we de kennis over deze episode overdragen aan nieuwe generaties", zegt de Poolse veteraan Roman Figiel. Hij is 93, heeft een broze gezondheid, maar ontbreekt ook dit jaar niet bij de Dodenherdenking in Breda.

 
                       Roman Figiel                                                                 Stanislaw Maczek

Figiel is een van de weinige nog levende veteranen van de eerste Poolse Pantserdivisie. De militairen van die divisie trokken op 29 oktober 1944 onder leiding van de Poolse generaal Stanislaw Maczek als bevrijders Breda binnen.

In 2002 hebben nakomelingen van de Poolse veteranen de Vereniging 1e Poolse Pantserdivisie opgericht. Samen met het Generaal Maczek Museum bedachten ze het plan om een nieuw herinneringscentrum te bouwen. Voor het centrum was 2 miljoen euro nodig, dat met giften en fondsen bijna bijeen is gebracht.

Grootste donateur is de gemeente Breda, die een half miljoen euro ter beschikking stelde. Andere donateurs zijn de provincie Noord-Brabant, het Nationaal Fonds voor Vrede, Vrijheid en Veteranenzorg en talloze kleine donateurs.

De inzameling ging moeizaam, vertelt voorzitter Frans Ruczynski van het museum. "Het verhaal van de Poolse bevrijders leeft niet in Nederland. Het raakt een beetje ondergesneeuwd door de grote verhalen van de Amerikaanse en Canadese bevrijders." Toch hebben de initiatiefnemers zich niet laten ontmoedigen. Ruczynski heeft goede hoop dat ook de laatste 40.000 euro voor de inrichting van het centrum er komen.

Pools ereveld
Het gedenkteken krijgt een prominente plek op het Poolse ereveld in Breda, de grootste Poolse begraafplaats in Nederland. Het telt 160 graven. waaronder dat van generaal Maczek. Daarbij komt 500 vierkante meter expositieruimte, met een permanente expositie, een auditorium, een documentatiecentrum en een bezinningsruimte. De expositie vertelt het verhaal van de bevrijding van Breda en de Poolse rol daarbij. Ook in Ginniken en in Oosterhout is een Pools ereveld met respectievelijk 80 en 30 graven.

Deze week werden de eerste voorbereidingen getroffen voor de bouw. "Ons streven is altijd geweest om dit herinneringscentrum af te hebben op 29 oktober 2019, als we de 75e verjaardag vieren van de bevrijding van Breda," aldus Ruczynski. Of dat gaat lukken wordt betwijfeld, maar zeker is wel dat het de herinnering aan de Poolse bevrijders levend zal houden.

Generaal Maczek eindigde als bordenwasser
Stanislaw Maczek werd in 1892 geboren en groeide op in het Poolse Lwow, (het huidige Lviv, in Oekraïne). Na de Poolse onafhankelijkheid na de Eerste Wereldoorlog sloot Maczek zich aan bij het Poolse leger. Toen Europa door de nazi's werd bezet, week hij met zijn brigade uit naar Engeland. Daar nam hij via Normandië succesvol deel aan de invasie. Maczek staat bekend als een goede militair die op 'humane wijze' oorlog voerde, wat betekent dat hij orders gaf om zo weinig mogelijk schade aan te richten tijdens de gevechten. Zo bleef onder meer Breda grotendeels gespaard tijdens de bevrijding.

De Eerste Poolse Pantserdivisie bleef actief tot 1947, maar bereikte nooit het vaderland. De Poolse regering, inmiddels onder Russische invloedssfeer, had Maczek zijn Poolse nationaliteit afgenomen, waarna hij besloot naar Groot-Brittannië te gaan. Echter, de Engelsen beschouwden hem niet als oorlogsveteraan, waardoor hij geen recht had op een Brits veteranenpensioen. Hij ging werken in een bar in Edinburgh, eigendom van een van zijn vroegere manschappen.

In 1990 kreeg Maczek eerherstel van de nieuwe Poolse republiek, maar hij keerde er nooit terug. Hij bezocht regelmatig zijn wapenbroeders in Breda en werd er op eigen verzoek na zijn dood in 1994 begraven op het Poolse ereveld


NOS journaal besteed aanacht aan memorial.



Direct aansluitend aan de nationale dodenherdenking, werd er in het NOS journaal aandacht besteed aan de bouw van het Generaal Maczek Memorial.

Deze aandacht heeft ons vele nieuwe donateurs en ambassadeurs opgeleverd, waarvoor onze dank!

Bredase felicitaties voor 100-jarige Poolse bevrijder

BREDA/WARSCHAU - Marian Slowinski werd woensdag honderd. De oudste nog levende veteraan van de Eerste Poolse Pantserdivisie die Breda heeft bevrijd, kreeg in Warschau bezoek van burgemeester Paul Depla en wethouder Marianne de Bie. “U bent één van ons.”

Het is een goede gewoonte in Breda dat de burgemeester op visite gaat bij inwoners van de stad die hun honderdste verjaardag vieren. Nu Marian Slowinski die respectabele leeftijd heeft bereikt, stapten burgemeester en wethouder in het vliegtuig naar de Poolse hoofdstad. “Want als bevrijder van Breda en ereburger van de stad bent u een bijzondere honderdjarige", sprak Paul Depla de jarige toe op een receptie. “We willen u laten zien hoe dankbaar we zijn voor onze vrijheid. Vrijheid die we te danken hebben aan de Eerste Poolse Pantserdivisie.”

Marian Slowinski maakte deel uit van die divisie onder leiding van generaal Stanislaw Maczek, die eind oktober 1944 Breda en omgeving bevrijdde. ‘Een zware strijd’, zei Slowinski in een interview met deze krant, vijf jaar geleden ter gelegenheid van 70 jaar bevrijding. Na de oorlog wilde hij in eerste instantie in Duitsland gaan wonen, maar Slowinski keerde in 1947 alsnog terug naar Polen omdat zijn vader ernstig ziek was.


Marian Slowinski en zijn vrouw Jozéfa. Achter het Poolse paar staan wethouder Marianne de Bie en burgemeester Paul Depla van Breda, met tussen hen in de Nederlandse ambassadeur in Warschau, Ron van Dartel. © Kaśka Marcinkiewicz

Heilige mis
Ter ere van zijn honderdste verjaardag was woensdag in de militaire kathedraal van het Poolse leger een heilige mis, waarin ook de soldaten van de Eerste Pantserdivisie werden herdacht. Na afloop vond een feestelijke receptie plaats, georganiseerd door de Poolse defensie samen met de Nederlandse ambassade. “We hebben Slowinski een Delfts blauw beeldje van de Bredase Grote Kerk overhandigd. Hij en zijn vrouw Józefa waren zichtbaar ontroerd door alle aandacht die ze kregen”, vertelde Marianne de Bie gistermiddag telefonisch vanuit Warschau. Als bevrijder van Breda en ereburger van de stad bent u een bijzondere 100-jarige.

Burgemeester Paul Depla van Breda
In zijn speech refereerde Depla aan de speciale band tussen Breda en Polen. “In 1944 was u, meneer Slowinski, pas 25 jaar. Moedig en onverschrokken. De Poolse soldaten werden in de ijskoude winter van 1944-1945 ingekwartierd bij de Bredase bevolking. Toen ontstonden vriendschappen en liefdes voor het leven. Toen is de band tussen Breda en Polen bezegeld. Een band voor altijd.”

De Bie: "De bevrijding door de Polen markeert een belangrijk moment in de geschiedenis van Breda. We moeten dat verhaal levend houden, ook als er niemand meer leeft die het daadwerkelijk heeft meegemaakt. Het verhaal zal in de toekomst anders verteld worden, meer eigentijds en we moeten er jongeren bij betrekken. Maar dan moet je de band wel bestendigen die we de afgelopen jaren hebben opgebouwd.” Slowinski en zijn vrouw waren zichtbaar ontroerd door alle aandacht die ze kregen.

Wethouder Marianne de Bie van Breda
Vorige maand noemde Slowinski in een interview met de Volkskrant de inwoners van Breda ‘de aardigste mensen ter wereld’. Depla: “Wij kunnen u niet genoeg danken voor deze ontroerende woorden. Meneer Slowinski, u bent één van ons.”
Eind oktober wordt 75 jaar bevrijding van Breda uitgebreid gevierd. Depla en De Bie hebben Slowinski en zijn vrouw hiervoor uitgenodigd. De Bie: "Hij wil graag komen, maar hij zei ook dat hij op zijn leeftijd reëel moet zijn. Begrijpelijk dat hij zijn komst nu nog niet kan toezeggen.”

Bevrijding Breda door de Polen

Omdat de Poolse regering weigerde te capituleren voor de nazi's, weken de meeste zittende leden van de Poolse regering en legerleiding uit naar West-Europa, met name naar Groot-Brittannië. Daar werden gedeserteerde Poolse militairen, emigrantenzoons, vluchtelingen uit Russische werkkampen en mannen uit het Afrika-corps van de Duitse generaal Romme, klaargestoomd voor de geallieerde strijd tegen de nazi's. Zij vormden legereenheden. De divisie onder leiding van generaal Stanislav Maczek werd opgeleid en getraind in Schotland. Op 6 juni 1944 landde de Eerste Poolse pantserdivisie, onder commando van Maczek, tijdens de geallieerde invasie in Normandië. Na omzwervingen verdreven ze, met Canadese divisies, de Duitse bezetters uit Breda en omgeving. Officieel werd Breda op 29 oktober 1944 bevrijd. Na de bevrijding ging de lokale bevolking met de bevrijders op de foto.


Bredase bevolking met bevrijders  

Steun van Brabantse gemeenten voor het Maczek memorial.

Alle Brabantse gemeenten, die bevrijd zijn door de Poolse soldaten van de 1e Poolse Pantserdivisie van Generaal Maczek, steunen de komst van het Generaal Maczek Memorial aan de Ettensebaan in Breda. “Ik ben verheugd te constateren dat er in Brabant breed gedragen steun is voor dit initiatief”, aldus Harrie Nuijten, voorzitter van het Comité Fondsenwerving en voormalig burgemeester van de gemeente Alphen – Chaam.

Alle gemeenten in Brabant die in zijn geheel of gedeeltelijk bevrijd zijn door de soldaten van de 1e Poolse Pantserdivisie van Generaal Maczek hebben besloten een bijdrage van €1944,- ter beschikking te stellen voor de bouw van het Generaal Maczek Memorial aan de Ettensebaan in Breda. Dat is het resultaat tot nu toe van het verzoek aan om een symbolische bijdrage te leveren aan de komst van het Generaal Maczek Memorial.

In oktober 2017 heeft het Comité Fondsenwerving van het Generaal Maczek Memorial in totaal 53 gemeenten en 6 provincies in Nederland en België aangeschreven met het verzoek het symbolische bedrag van € 1944,- of € 1945,- (afhankelijk van het jaar waarin men is bevrijd) te doneren voor de bouw van het Generaal Maczek Memorial in Breda. In totaal hebben nu 17 gemeenten, waaronder de 8 Brabantse gemeenten, in Nederland en België besloten dit initiatief te steunen. Ook de provincie Drenthe steunt met een bedrag van €1945,-. “Niet helemaal het resultaat waarop we gehoopt hadden, maar wel verheugd te constateren dat er in Brabant breed gedragen steun is voor dit initiatief”, zegt Harrie Nuijten. Nog 20 gemeenten hebben het verzoek in beraad. “Laten we hopen dat er nog een aantal besluiten om mee te doen”. Hij roept op om het verzoek niet alleen te bekijken langs de lat van de subsidievoorwaarden, maar het te beschouwen als een eerbetoon aan de mannen die een bijdrage hebben geleverd aan onze vrijheid van vandaag. Ook toen men al wist dat men het eigen land niet meer zou kunnen bevrijden.

Het Generaal Maczek Memorial wordt gebouwd direct aan het Poolse Militair ereveld aan de Ettensebaan in Breda. Het gaat plaats bieden aan de permanente tentoonstelling van het Generaal Maczek Museum en beschikt straks over een auditorium, een informatie- en documentatiecentrum en een ruimte voor herdenking en bezinning.

Eerbetoon voor Poolse bevrijder van Breda

Majoor buiten dienst Marian Slowinski is de oudste nog levende Poolse veteraan die persoonlijk betrokken was bij de bevrijding van Breda. Vanwege die rol en zijn bijdrage aan de bevrijding van Nederland, kreeg Slowinski uit naam van koning Willem-Alexander een felicitatiebrief. De veteraan viert vandaag namelijk zijn 100e verjaardag.


De 100-jarige majoor b.d Marian Slowinski.

Dat ging gepaard met een eerbetoon In de Katedra Polowa Wojska Polskiego kathedraal in Warschau. Burgemeester van Breda Paul Depla richtte namens de inwoners van Breda een dankwoord tot hem.

Depla roemde met name het feit dat de eenheid van Slowinski de stad nagenoeg ongeschonden heeft ingenomen. Dat gebeurde destijds vanwege de bewuste keuze om de binnenstad niet met zwaar geschut binnen te trekken maar met infanterie. Depla: “Dankzij u, uw eenheid en de meer dan 50 collega’s die bij de bevrijding van Breda het hoogste offer hebben gebracht. Dankzij u allen is onze grote kerk en stad nog zoals we die nu kennen. Onze dank is groot!” Vervolgens kreeg de oud-strijders als symbool een miniatuur van die grote kerk.


Militairen van 13 Lichte Brigade in Warschau om de Poolse veteraan te eren.

Wapenbroeder
Speciaal voor deze gelegenheid reisden ook een aantal militairen vanuit hun missiegebied Litouwen naar Warschau om de veteraan te eren. Het ging om leden van 13 Lichte Brigade, het Garderegiment Fuseliers Prinses Irene (17 Painfbat GFPI).

De geschiedenis van de Prinses Irene brigade gaat terug tot aan de Tweede wereldoorlog. Op 11 januari 1941 wordt het regiment opgericht. De militairen vechten mee in Normandië en trekken tijdens Operatie Market Garden het zuiden van Nederland binnen trekken.
De eenheid behoort nu tot 13 Lichte Brigade, gestationeerd in Oirschot en nu dus in NAVO- verband uitgezonden naar de Baltische Staat. De militairen vinden het belangrijk vanuit de traditie en als Brabantse eenheid, een gepast eerbetoon te brengen aan hun wapenbroeder die bijna 75 jaar geleden ons land mee heeft bevrijd.

Oosterhout draagt bij aan Maczek Memorial

OOSTERHOUT - Oosterhout draagt een symbolisch bedrag van 1944 euro bij aan het Generaal Maczek Memorial dat in 2019 in Breda gerealiseerd gaat worden. Dat heeft het gemeentebestuur van Oosterhout deze week besloten.

Offers
De organiserende stichting Generaal Maczek Memorial vraagt de gemeenten die in 1944 en 1945 zijn bevrijd door de 1e Poolse Pantserdivisie onder leiding van Generaal Maczek een symbolische bijdrage van 1.944 euro. ,,Met de bijdrage aan het memorial onderstreept het college de waardering voor de grote offers die de Poolse militairen hebben gebracht bij de bevrijding van met name Dorst en Den Hout onze gemeente. Hun inzet mogen we nooit vergeten", zo laten burgemeester en wethouders van Oosterhout weten.


Tanks en bemanningen van het 2e Poolse Pantserregiment staan kort na de bevrijding van Oosterhout op de Markt. ‘Levensgevaarlijk’, zeggen leden van de Oosterhoutse heemkring, ‘want dat was nog binnen bereik van Duitse granaten’. foto’s André Smits/collectie Heemkundekring de Heerlijkheid Oosterhout

Waardering voor de grote offers die de Poolse militairen hebben gebracht bij de bevrijding van met name Dorst en Den Hout.”
College van B en W Oosterhout.

Investering
Om het memorial te kunnen openen in het 2019 moet er een forse investering gedaan worden. Het Generaal Maczek Memorial komt tot stand door financiële bijdragen van de provincie Brabant en het vfonds, het nationaal fonds voor vrede, vrijheid en veteranenzorg. Beide instellingen komen met maximaal een half miljoen euro over de brug. De gemeente Breda betaalt een kwart miljoen euro en heeft nog eens drie ton in het vooruitzicht gesteld. Daarmee is de totaal benodigde 1,8 miljoen euro bijna binnen. De stichting gaat naast de gemeenten ook bedrijven, organisaties en instellingen zoals scholen benaderen om een bijdrage te leveren. Er worden ook publieksacties gehouden om geld in te zamelen.

Ereveld
Op het eind van het jubileumjaar in 2019 hoopt het Generaal Maczek Memorial op het militair ereveld aan de Ettensebaan in Breda zijn deuren te openen met als bijzonder onderdeel de multimediale wand. De bezoeker krijgt daarop een compleet beeld te zien van de Poolse strijders: van de mobilisatie in september 1939 tot de demobilisatie in Wilhelmshaven in 1947. Met zijn 18 meter wordt het de grootste multimediale wand van Nederland.

Dorst
In 1944 is Dorst het eerste kerkdorp dat geallieerde troepen verwelkomt. Het wordt op 28 oktober bevrijd door Poolse troepen. Daarna is de beurt aan Oosteind, dat wordt bevrijd door de Zevende Pantserdivisie van het Britse Leger (de Desert Rats). Die troepen rukken op richting Oosterhout. En ook vanuit het noorden naderen Britten de stad. Op 30 oktober bereiken zij net na de middag de Heuvel in Oosterhout.

Den Hout
Den Hout moet het langst op de bevrijders wachten en krijgt het zwaar te verduren. Pas op 3 november lukt het de Eerste Poolse Pantserdivisie, onder leiding van generaal Maczek, het kanaal over te steken. Als Den Hout officieel is bevrijd, gaan de hevige Duitse beschietingen nog dagen door. De Polen hebben ook Teteringen, Made, Wagenberg, Hulten, Molenschot, Gilze en Rijen bevrijd.

Terheijdensebrug, 'Dorannt Bridge'
De Terheijdenseweg is aangelegd in 1820-1821 als onderdeel van de rijksweg of steenweg van Breda naar Moerdijk. De aanleg van het Markkanaal werd aanbesteed in 1913 en in 1915 werd het kanaal opengesteld voor de scheepvaart. Op het kruispunt van de Terheijdenseweg en het nieuwe Markkanaal moet een brug komen. In 1915 is in de weg daarom een draaibrug aangelegd. Tegenwoordig draagt de opvolger van deze brug de officiële naam Terheijdensebrug.
Op deze plaats hebben in successie zeven bruggen gelegen. De draaibrug uit 1915 werd in 1937 vervangen door een vaste betonnen boogbrug. Al aan het begin van de Tweede Wereldoorlog, in 1940, werd deze brug weer vernield tijdens oorlogshandelingen. Daarna werd de brug hersteld, maar in 1944, tijdens de Bevrijding, werd de nieuwe brug opgeblazen door het Duitse leger. De Engelse en Poolse genie bouwden op 4 november 1944 een baileybrug bij Terheijden met de naam 'Dorannt Bridge'. Deze brug werd in 1945 weer vervangen door de ophaalbrug, die tevoren in de Bergen over het kanaal gelegen had. Deze heeft er gelegen tot 1957, toen een nieuwe boogbrug werd gebouwd. Deze werd op zijn beurt in 2003 vervangen door de huidige brug.


De "Dorannt Bridge", de baileybrug die door de Engelse en Poolse genie gebouwd werd op 4 en 5 november 1944 naast de opgeblazen Terheijdensebrug. (Collectie Heemkundekring De Vlasselt, Terheijden)  

Bevrijding 1944: Success Bridge en Dorannt Bridge
Vlak voor de bevrijding van Breda op 29 oktober 1944 probeerden de Duitsers alle bruggen in en rond de stad op te blazen. De geallieerde genie moest dan ook veel noodbruggen aanleggen, zogenaamde baileybruggen. De geallieerden gaven deze bruggen vaak een naam.
De Duitsers trokken zich terug achter de rivier de Mark, het Markkanaal en het Wilhelminakanaal. Op 3 november 1944 slaagden de Geallieerden deze linie te doorbreken bij de Marksluis in Oosterhout. De baileybrug hier kreeg dan ook op verzoek van generaal Stanislaw Maczek de naam Success Bridge. De Engelse en Poolse genie bouwde daarna op 4 en 5 november in de weg van Breda naar Terheijden nog een baileybrug die de Dorannt Bridge genoemd werd. Luitenant-kolonel Jan Dorannt was de commandant van de Poolse genie.

Literatuur
J. van Alphen, Oorlog en bevrijding en woord en beeld, 3 november 1944, De slag om het Markkanaal.
M.A. Kuijpers, 100 jaar Markkanaal, 1905-2005 (Breda, 2005).
Gerard Otten, De Hartel, Een Terheijdense buurtschap in Breda (Terheijden, 2012).

Bredase onderneming Wnters bouwt Maczek memorial.


Arend de Boer (commercieel technisch adjunct-directeur) van Winters bouw en ontwikkeling B.V en voorzitter W.Krzeszewski van het Maczek memorial ondertekenen het contract.

Winters bouw & ontwikkeling B.V. uit Breda gaat het Generaal Maczek Memorial aan de Ettensebaan in Breda bouwen. Hiervoor hebben het bestuur van het Generaal Maczek Memorial en de directie van Winters bouw & ontwikkeling een aannemingsovereenkomst gesloten. “Wij zijn erg blij met deze Bredase bouwonderneming”, zegt Willem Krzeszewski voorzitter van het bestuur van het Generaal Maczek Memorial. “Als bestuur hebben wij er alle vertrouwen in om samen met Winters een mooi gebouw op te leveren.” In de aannemersselectie waaraan 3 verschillende aannemers hebben meegedaan, kwam Winters bouw & ontwikkeling als beste uit de bus.

Na een voorbereidingstraject van bijna 3 jaar, waarin het ontwerp is gemaakt en de benodigde financiële middelen bij elkaar zijn gebracht, kon vrijdag 19 april de aannemingsovereenkomst worden getekend. Namens Winters bouw & ontwikkeling ondertekende de heer Arend de Boer (commercieel technisch adjunct-directeur) de overeenkomst. Het Generaal Maczek Memorial werd vertegenwoordigd door de heren Willem Krzeszewski (voorzitter) en Richard Tieskens (secretaris).

De heer Michiel Stevens (directeur van Winters) omschreef het traject om te komen tot de overeenkomst, als een traject waarin in goed overleg tussen het bestuur van het Memorial, de bouwprojectmanager Jeroen Rosdorff (van Bureau D’Hondt) , de architect Sander van Sambeek (van Oomen Architecten) en Winters er een haalbaar en betaalbaar plan is gemaakt. “Wij zijn er trots op dat we dit eerbetoon aan de bevrijders van onze stad mogen realiseren”, aldus Michiel Stevens.

Op 30 april zal het bouwbord aan de Ettensebaan worden onthuld. Daarna wordt er zo snel als mogelijk gestart met de bouw. Het streven is om het gebouw in oktober van dit jaar gereed te hebben, zodat het al een bijdrage kan leveren aan de activiteiten rondom de 75- jarige bevrijding van de Zuid-Nederland.

Het Generaal Maczek Memorial wordt gebouwd direct aan het Poolse Militair ereveld aan de Ettensebaan in Breda. Het gaat plaats bieden aan de permanente tentoonstelling van het Generaal Maczek Museum en beschikt straks over een auditorium, een informatie- en documentatiecentrum en een ruimte voor herdenking en bezinning.

HET GENERAAL MACZEK MEMORIAL.

Naast het Pools Militair Ereveld in Breda wordt het Generaal Maczek Memorial ontwikkeld. Dit memorial biedt ruimte voor erkenning en herdenking van de bijdrage die de Poolse strijders hebben geleverd aan de bevrijding van grote delen van Nederland. Zo komt er een informatie- en documentatiecentrum, een auditorium en een ruimte voor bezinning. Ook biedt het memorial een thuisbasis voor het Generaal Maczek Museum met een permanente tentoonstelling.

Het streven is het Generaal Maczek Memorial in 2019 te openen. Het 75e herdenkingsjaar voor het zuiden van Nederland. Op deze website houden wij u op de hoogte van de laatste ontwikkelingen rondom de komst van het Generaal Maczek Memorial.

Bouw Maczek Memorial dit voorjaar van start, opening gepland op 29 oktober

BREDA - De bouw van het Generaal Maczek Memorial aan de Ettensebaan gaat dit voorjaar van start. De komende weken liggen de plannen voor het Pools militair museum ter inzage, daarna kan de schop in de grond. De deuren moeten open op 29 oktober, exact 75 jaar na de bevrijding van Breda.

Het Generaal Maczek Memorial krijgt een permanente expositie over de bevrijding van Breda en omstreken door de Poolse troepen onder leiding van generaal Stanislaw Maczek. Daarnaast komt er een informatiecentrum, een ‘Chambre de Reflection’ en een achttien meter lange multimediale wand. Daarop is straks een compleet beeld te zien van de Poolse strijders: van de mobilisatie in september 1939 tot de demobilisatie in Wilhelmshaven in 1947.

Breda Vandaag – Breda krijgt kunstwerk dat herinnert aan bevrijding door Polen

BREDA – De Poolse kunstenaar Tomasz Tomaszewski liep woensdagmiddag voor het eerst in het Bredase park waar voor oktober een kunstwerk van zijn hand komt. Terwijl de eerste sneeuwvlokken vallen loopt hij met een tolk en twee medewerkers van de gemeente over het asfaltpad dat er nu nog ligt. Hier, op de hoek van de Claudius Prinsenlaan en de Wilhelminasingel, wil Tomaszewski weer kinderkopjes neerleggen en daarin gebeiteld het spoor van een tank uit de Tweede Wereldoorlog.
Tomaszewski is een kunstenaar uit de Poolse stad Wroclaw, een stad waar Breda al jaren een stedenband mee heeft. Zijn kunstwerk is een cadeautje van de Wroclaw aan Breda. Het tankspoor herinnert aan de bevrijding van Breda in 1944 door de militairen van de Eerste Poolse Pantserbrigade onder leiding van generaal Maczek. Het werk moet voor oktober klaar zijn omdat de bevrijding in die maand 75 jaar geleden is.

Het kunstwerk is gemaakt door Tomasz Tomaszewski, een beeldhouwer uit Wroclaw. Het kunstwerk heeft de naam ‘Pamiec’, dat staat voor ‘Herinnering’. Het verbeeldt het achtergebleven spoor van een Poolse Tank. Het kunstwerk wordt gevormd door uit steen gehakte ‘sporen’. Het wordt aangebracht op het bestaande pad dat door enkele haagjes loopt. Straks kunnen voetgangers gewoon over het kunstwerk heen lopen.

Cromwelltank
Tomaszewski vertelt dat het spoor in zijn kunstwerk het spoor is van een Engelse Cromwelltank. Het was een van de tanktypes die de Eerste Poolse Pantserbrigade in gebruik had. Binnenkort begint hij met een model van zijn kunstwerk. Poolse vaklui gaan dan in de zomer het spoor aanbrengen in een stapel kinderkopjes die van Breda naar Wroclaw wordt gebracht. Volgens de kunstenaar, die ook lesgeeft aan de kunstacademie in Wroclaw, is er in die stad een groep steenhouwers die de klus voor hem uit kunnen voeren.
Nog steeds bekende naam
Volgens de kunstenaar is Maczek in Polen nog steeds een bekende naam. De generaal en zijn mannen konden na de Tweede Wereldoorlog niet terug naar Polen waar toen de communisten aan de macht waren. Maczek leefde tot zijn dood in 1994 in Schotland, maar werd in Breda begraven op het Poolse erebegraafplaats.

Andere Poolse militairen bleven na de Tweede Wereldoorlog in Breda waardoor de stad een grote Poolse gemeenschap kreeg. Volgens Tomaszewski kregen Maczek en zijn manschappen in Polen pas de na de val van het communisme de erkenning die zij verdienden.
Intussen dwaalt Tomasz nog steeds door het Bredase parkje. Het is voor het eerst dat hij ziet waar zijn kunstwerk gaat komen. “In het echt is het groter dan op Streetview”, zegt hij. Donderdag vliegt hij weer naar Wroclaw.

 
Een impressie van het kunstwerk. Het gaat vooral om de ‘sporen’ die worden uitgehakt op de plek van een al bestaand voetpad. (Foto: Tomaszewski)

BREDA – Breda krijgt een kunstwerk van partnerstad Wroclaw uit Polen. Dit ter gelegenheid van 75 jaar bevrijding door de 1e Poolse pantserdivisie van Generaal Maczek. In de loop van volgend jaar verschijnt het op de hoek van de Claudius Prinsenlaan met de Wilhelminasingel.

Prijsvraag
De Poolse beeldhouwer won met zijn ontwerp de prijsvraag die Wroclaw in oktober uitschreef, om de viering van de bevrijding te symboliseren. In het juryrapport staat het volgende: “De prijs is toegekend aan een kunstwerk dat op subtiele maar heldere wijze de geschiedenis van de bevrijding van Breda interpreteert. De minimalistische vorm is tegelijk een ondubbelzinnige verwijzing en een eerbetoon aan de bevrijders. Maar laat ook ruimte voor andere associaties. De uitdrukkingskracht en het materiaalgebruik van de kunstenaar maken dat het kunstwerk goed past in zijn omgeving. Het moedigt mensen aan om het pad in het park te bewandelen en het tegelijk te ervaren als een weg door de geschiedenis.”

De stad Wroclaw heeft voor de realisatie van het kunstwerk een bedrag van 350.000 Zloty beschikbaar gesteld. Dat is ruim € 80.000. Gemeente Breda levert de fundering van het kunstwerk. Eerder schonk Breda een kunstwerk aan Wroclaw. Dit was  een Blind Walls-schildering van de Bredase kunstenaar Robin Nas/Zenk One. De schildering krijgt als thema de stedenband Breda en Wroclaw en wordt in het voorjaar van 2019 gerealiseerd in Polen.`

Generaal Maczek Memorial

Na de Tweede Wereldoorlog werd een groot deel van Polen nog bezet door de Russen. Duizenden Polen bleven daarom in Nederland wonen. Frans Ruczynski is een van de kinderen van Poolse strijders. Zijn vader vocht in de 1e Poolse Pantserdivisie. Deze werd verliefd op een Brabants meisje.

Het Generaal Maczek museum bestaat al sinds 1981. In 1997 werd Frans gebeld, met de vraag of hij voorzitter wilde worden. Er waren bijna geen vrijwilligers meer. Hij was beroepsmilitair en docent aan de KMA. Daardoor wist hij het een en ander van de geschiedenis. Hij twijfelde niet en zei volmondig ja.

Lespakketten
Nu, 21 jaar later, is er een hoop veranderd. Inmiddels zijn er ruim 50 vrijwilligers. Er worden lezingen gegeven. Ook zijn er lespakketten voor scholen. Er is een goede band met de gemeente. Het streven is om alle groep 8-leerlingen een keer in het museum te verwelkomen.

Nieuw gebouw
Momenteel is het museum dicht. Foto’s en documenten zijn te bekijken in het Stadsarchief. De overige spullen zijn opgeslagen bij defensie. Er wordt druk gewerkt aan nieuwbouw. Er komt een schitterend gebouw aan de Ettensebaan. Met uitzicht op het Poolse kerkhof. In oktober 2019 is Noord-Brabant 75 jaar bevrijd. Een mooi moment om het memorial te openen. Hierin komen 4 delen: een herdenkingsruimte, auditorium, informatiecentrum en expositieruimte.

Frans vertelt: ”Op termijn worden er ook een of meer beroepskrachten aangenomen. Ik twijfel niet aan het succes. De belangstelling voor dit stuk uit de geschiedenis is groeiende. We krijgen steeds meer aanvragen binnen. Ook vanuit Polen is er belangstelling om mee te werken. Ik ben er al met al wel 2 dagen per week mee bezig. Maar als ik de plannen zie voor het nieuwe museum is het dat allemaal waard!”
Kijk voor meer informatie op:


Inloopbijeenkomst plan generaal Maczek Memorial

 

Er is bij de gemeente een verzoek ingediend om medewerking te verlenen aan de bouw van het generaal Maczek Memorial, gelegen achter het Poolse Ereveld aan de Ettensebaan. Dit verzoek voldoet niet aan het geldende bestemmingsplan Princenhage-Haagpoort.

Over het plan is een inloopbijeenkomst op dinsdag 15 januari 2019 van 18.30 uur tot 19.30 uur in gemeenschapshuis De Koe, Ambachtenlaan 1. Hier kunt u informatie over het plan krijgen en hebt u gelegenheid om vragen te stellen en reactie te geven.

Voor het realiseren van het generaal Maczek Memorial heeft de gemeente een nieuw bestemmingsplan gemaakt. Het ontwerpbestemmingsplan Princenhage, generaal Maczek Memorial Ettensebaan, NL.IMRO.0758.BP2018214006-ON01 is vanaf 9 januari 2019 tot en met 19 februari 2019 digitaal te raadplegen via de website:  www.ruimtelijkeplannen.nl

Van 9 januari 2019 tot en met 19 februari 2019 is het mogelijk om een zienswijze in te dienen.

Generaal Maczekstraat Poolseweg (Sportpark)

De Generaal Maczekstraat en Poolseweg vormen samen een oude lint, een middeleeuwse weg, waarlangs in de loop van de negentiende en twintigste eeuw lintbebouwing is ontstaan. De oorspronkelijke naam van deze weg is de Molengrachtsestraat.Het buurtschap werd Molengracht genoemd.

Molengracht
Dit is een zeer oud toponiem. De oudste vermelding van de Molengracht is uit 1280: ad fossam tendentem versus Molendinum. De oudste vermelding van de naam Molengraft is volgens de toponymist Chr. Buiks uit 1487. Gracht houdt verband met graven. Met gracht kan zowel de uitgegraven laagte als de opgeworpen hoogte bedoeld worden, aldus Buiks. Het water dat naar de watermolen stroomde werd de Molenlei of Molenvloed genoemd. De naam Molengracht is in de loop van de tijd gehecht aan het gebied ten noorden van de eigenlijke Molengracht en werd zo de naam van een buurtschap.

Bezoek van generaal Stanislaw Maczek aan Breda in 1977.Foto: Hans Chabot. (Beeldcollectie Stadsarchief Breda)

Poolseweg
Breda werd bevrijd op 29 oktober 1944, tot verrassing van de Bredanaars, door Poolse soldaten. De Molengrachtsestraat, een van de routes via welke de Polen de stad waren binnengetrokken, kreeg meteen al op 30 november 1944 bij Besluit van de Burgemeester, de naam Poolseweg. De burgemeester schreef aan generaal Stanislaw Maczek, the Commander of the First Polish Armoured Division; "This has been done in order to honour your brave men, who liberated our town and first entered it by this road."

De Poolse Tank
Ter gelegenheid van de éénjarige herdenking van de bevrijding bood generaal Maczek op 29 oktober 1945 een Duitse tank aan de stad Breda die werd geplaatst in het Wilhelminapark en al snel bekend stond als de Poolse Tank.

Het Poolse monument
Op 29 oktober 1949, de vijfde verjaardag van de bevrijding, werd het Poolse monument met de twee strijdende adelaars in het Wilhelminapark onthuld, vervaardigd door B.M.A. (Bon) Ingen Housz. Het monument is officieel een nationaal monument, vanwege zijn betekenis voor de Polen.

Generaal Maczekstraat
In 1964 werd de Poolseweg ingrijpend gereconstrueerd en gedeeltelijk Generaal Maczekstraat genoemd. Maczek stierf in 1994 op de leeftijd van 102 jaar en werd op de Poolse Erebegraafplaats in Breda begraven.
 
    Vereniging 1e Poolse Pantserdivisie Nederland  © 2002-2019                                                                                  Website X5 Evolution 12
Copyright 2016. All rights reserved.
Terug naar de inhoud | Terug naar het hoofdmenu