Poolse Bevrijders - vereniging 1e poolse pantser divisie nederland

Ga naar de inhoud

Hoofdmenu:

Poolse Bevrijders

Polen in Breda 1944.
Poolse bevrijders in Breda 1944.

Op 29 oktober 1944 juicht de bevolking van Breda haar bevrijders toe. Verrassend genoeg blijken het Polen te zijn. Onder leiding van generaal Maczek weet de 1e Poolse Pantserdivisie na stevige gevechten de stad te bevrijden van de Duitsers. Vijf maanden lang verblijft de divisie in Breda en omgeving om de frontlijn langs de Maas te bewaken. Er ontstaat een hechte band tussen de Polen en de stad Breda die tot op de dag van vandaag voort duurt.
Al snel is de stad in de ban van hun bevrijders die Breda nagenoeg ongeschonden in handen hebben weten te krijgen. In de daaropvolgende bevrijdingsroes worden generaal Maczek en zijn strijders uitgeroepen tot ereburgers van Breda. Overal verschijnen rood-witte bordjes in winkeletalages met de tekst ‘Wij danken de Polen’, in de originele Poolse tekst ‘dziekujemy wam polacy’.
In 1947 wordt de divisie gedemobiliseerd. Hen wordt aangeboden om in Engeland een opleiding te volgen waarmee ze in het burgerleven aan de slag kunnen. Daar wordt niet door iedereen gehoor aan gegeven. Sommigen keren terug naar Polen, naar familie die nog in leven blijkt.

DE POOLSE MILITAIRE BIJDRAGE AAN DE BEVRIJDING VAN NEDERLAND
Wat niet zoveel mensen weten: de Poolse troepenbijdrage de westerse oorlogsinspanning pronkte tijdens de Tweede Wereldoorlog een tijdlang op de tweede plaats. Dus bijvoorbeeld boven die van Frankrijk. Het bezette Polen was tussen 1940 en 1945 sowieso steeds in de top 5 van troepenleverende landen te vinden. Bij de Duitse overgave in mei 1945 dienden ongeveer tweehonderdduizend Poolse militairen in de legers van de westelijke geallieerden. Een aantal van hen was direct betrokken bij de bevrijding van Nederland.
eze Poolse militairen kwamen letterlijk overal vandaan. Na de laffe Duits-Russische bezet-ting van september 1939 slaagden vele tienduizenden Polen erin om te ontsnappen, vooral naar Frankrijk. Daar had de nieuwe Poolse regering-in-ballingschap snel een nieuwe nationale troepenmacht opgericht. Velen zouden zich daar in de loop van de oorlog bij aansluiten: geëmigreerde Polen, voormalige krijgsgevangenen uit de Sovjetkampen of dwangarbeiders die uit Duitse kampen bevrijd werden. Allen koesterden de hoop en verwachting dat ze ooit aan de bevrijding van hun vaderland zouden deelnemen.
Twee eenheden
Vele duizenden Polen dienden bij de geallieerde luchtmachten en mari-nes. Zo droegen ze direct of indirect bij aan de bevrijding van Nederland. Het waren echter twee Poolse infanterie-eenheden in het bijzonder die het leeuwendeel voor hun rekening namen. Om te beginnen was dat de Poolse Ie Zelfstandige Parachutistenbrigade. Deze brigade arriveerde als eerste Poolse eenheid op Nederlands grondgebied, name-lijk tijdens operatie Market Garden in september 1944. Deze brigade was drie jaar eerder opgericht in Schotland en wel met een speciale bedoeling: ze zou - als het eenmaal zover was - landen bij Warschau om de hoofdstad te helpen bevrijden. De parachutisten zouden voor Polen strijden op Pools grondgebied. Dit verklaart mede waarom de brigade tot de zomer van 1944 als enige onafhankelijke Poolse eenheid rechtstreeks onder de Poolse regering-in-ballingschap viel. Com-mandant was de roemruchte briga-degeneraal Stanislaw Sosabowski, die in Polen en Frankrijk zijn sporen op het slagveld ruimschoots had verdiend. De Britten hadden echter andere plannen. Ze vonden een landing bij Warschau - in combinatie met een grote opstand van het Poolse verzet - eigenlijk onuitvoerbaar. De Britten wilden hun transportvliegtuigen en bommenwerpers niet wagen aan een dermate driest plan. In juni 1944 plaatsten ze de brigade onder dezelfde geallieerde commando-structuur als de rest van de Poolse eenheden.

Vervolgens werd de bri-gade toegevoegd aan de Britse Eerste Luchtlandingsdivisie. Sosabowski maakte zich in deze periode weinig populair onder zijn Britse superi-euren. Hij waarschuwde — tegen de geallieerde overwinningsroes van augustus en september 1944 in - dat die vermaledijde Duitsers stug zou-den doorvechten. Na het zoveelste al te optimistische Britse operatieplan wreef hij de bedenker enkele fameuze woorden onder de neus: 'De Duitsers, generaal, l wel rekening met de Duitse»?* Sosabowski kreeg helaas] Market Garden bleek al i dagen een brug te ver. De chaos sloeg toe. De Poolse brigade -.v-r:: versnipperd ingezet en YT:.. r± onmiddellijk veel van haar slag-kracht. De belangrijkste 1;:. - _ ; de Polen vond plaats bij DrieL Aan de andere kant van de Nederrijn vocht de omsingelde Britse Eerste Luchtlandingsdivisie bij Oosterbeex een ongelijk gevecht tegen de Duitse overmacht. Tweehonderd Polen bereikten de overkant van de Neder-rijn en hielpen manmoedig om de Britse aftocht te dekken. De verlie-zen waren zwaar. De brigade verloor een kwart van haar sterkte. Het is niet zo dat de Britten de schuld voor het mislukken van Market Garden helemaal in de schoenen van de Polen schoven. Onheus bejegend werden de Polen echter zeker wél. Velen zagen het dan ook als een genoegdoening dat de brigade in mei 2006 de Militaire Willems-Orde kreeg uitgereikt door koningin Beatrix.
Foto:De Poolse generaal Sosabowski Cl) in gesprek met de Britse generaal Thomas in de omgeving van Driel (Betuwe) tijdens operatie Market Garden.  

Poolse pantserdivisie
Het lot van de andere Poolse eenheid die wezenlijk zou bijdragen aan de bevrijding van Nederland was wellicht minder tragisch: de Poolse Ie Pantserdivisie. Deze divisie was begin 1942 opgericht en stond onder bevel van generaal-majoor Stanislaw Maczek. Na eind juli 1944 te zijn geland in Normandië, sprong de divisie al direct in de bres tijdens de Slag bij Falaise. De Polen moesten de poort dichtgooien voor de Duitse eenheden die wanhopig hun weg uit de 'Zak van Falaise' probeerden te vechten. De opmars door Noord-Frankrijk en België verliep vervolgens een stuk voorspoediger. Dat veranderde weer ::en de divisie in oktober 1944 in Zeeuws-Vlaanderen aankwam. Het natte polderterrein was moeilijk begaanbaar voor de Poolse tanks. De Polen bevrijdden onder meer Axel en Terneuzen. Daarna werd de divi-sie ingezet in West-Brabant. Met een slimme flankmanoeuvre slaagde Maczek erin om op 29 oktober Breda e bevrijden met een minimum aan schade en slachtoffers. Op 9 novem-ber kregen de Polen Moerdijk in "flnden. De strijd om West-Brabant was ten einde.
'Maczkow an der Ems'
Een betrekkelijk rustige periode volgde: de winter aan de Maas. De laatste Duitse stuiptrekking aan het westelijke front - het vertwijfelde Ardennenoffensief rond de jaarwis-seling 1944-'45 — veroorzaakte nog even wat schrik. Daar bleef het bij. Begin april vertrok de Poolse pant-serdivisie richting Oost- en Noord-Nederland. De strijd laaide vooral rond Emmen nog even fel op. Bij de wapenstilstand van 4 mei bevond de divisie zich bij Wilhelmshaven. Zo kwam een einde aan de bijna 2000 kilometer lange reis vanaf de Normandische kust, een reis getekend door de lijfspreuk 'Voor uw en onze vrijheid'. De Poolse Ie Pantserdivisie van circa 16.000 militairen verloor er bijna 1300 en telde ongeveer 4000 gewonden. Samen met de parachutistenbrigade voerde de divisie tot begin 1947 bezet-tingstaken uit in het Eemsgebied. Rond Meppen en Haren an der Ems ontstond zelfs zoiets als een Poolse enclave (naar generaal Maczek ook 'Maczkow' gedoopt) van soldaten, dwangarbeiders en bevrijde gevan-genen. In totaal sneuvelden 630 Polen tij-dens de bevrijding van Nederland. Dat ze de 'vergeten bevrijders' zijn, is misschien wat te sterk gesteld. Boeken, monumenten of het tijdelijk gesloten Generaal Maczek Museum in Breda tonen het tegendeel. Dat de Polen een tragisch lot ondergingen, staat echter onomstotelijk vast. Slechts vijftien procent zou uitein-delijk na de Duitse nederlaag terug-keren naar het vaderland. Velen daarvan verdwenen in de gevange-nissen van het nieuwe communisti-sche regime. Het merendeel van de Poolse veteranen bleef in het Westen achter. Enkele honderden vestigden zich in de buurt van Breda. Pas na de val van de Muur in 1989 kwam de rehabilitatie op gang. Te laat. Maar zeer terecht. •

april 2016 Door: Christ Klep Foto: NIMH 'Voor uw en onze vrijheid!'
 
    Vereniging 1e Poolse Pantserdivisie Nederland  © 2002-2019                                                                                  Website X5 Evolution 12
Copyright 2016. All rights reserved.
Terug naar de inhoud | Terug naar het hoofdmenu